Жаңалықтар

Бағдарлама 5-9 сынып қазақ тілі

Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
20___ жылғы _____________
№ ___ бұйрығына
қосымша
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі
міндетін атқарушысының
2017 жылғы «___» __________
№ 545 бұйрығына
қосымша
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
қосымша

Негізгі  орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған «Абай мектептері» желісіндегі

5-9 -сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәнінен жаңартылған мазмұндағы

үлгілік оқу бағдарламасы

(оқыту қазақ тілінде)

1-тарау. Жалпы ережелер

  1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.
  2. Қазақ тілі – қазақ мәдениетінің сақталатын орны, жеткізілетін құралы.

Қазақ тілі – ұлттың ұлт ретінде сақталуының кепілі, тарихы, болмысы. Қай ұлттың болмасын ана тілі сол ұлттың ішкі мазмұны, яғни, өзі. Оның үстіне қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Сондықтан  қазақ тілі пәнін оқытудың мақсаты – мемлекеттік тілді қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, қазақ әдеби тілі нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, оқушының  жалпы коммуникативтік дағдыларын жетілдіруге, шығармашылыққа үйретуге, ең бастысы, орта мектепке сай лингвистикалық білім беруге, тіл білімі терминдерін біліп, тіл бірліктерін түстеп тануға үйрету.

  1. «Қазақ тілі» оқу пәнін тереңдетіп оқытудың негізгі міндеттері:
  • Қазақ тілін Қазақстан Республикасының аумағында қоғамның барлық салаларында еркін қолдана білуі үшін білім алушының коммуникативтік дағдыларын жетілдіру, еркін сөйлеуге және сауатты жазуға үйрету;
  • Мәтіннің типтерін, стилін, жанрын тану үшін мәтінді құрайтын барлық тілдік құралдарды, синтаксистік құрылымдарды, лексикалық бірліктерді, сөздің дыбыстық және морфемдік құрамын тануға үйрету;
  • Ауызша және жазбаша мәтінтудыру дағдыларын жетілдіру үшін орфоэпия және орфография нормаларын білу, сөйлеу мәдениетін және шешендік өнерді меңгеру, түрлі стильдер мен жанрларда мәтінтудыру әдіс тәсілдерін жетілдіру.

2- тарау. «Қазақ тілі» пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

  1. «Қазақ тілі» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
  • 5-сынып – аптасына __3__сағат, оқу жылында – _102_сағат;
  • 6-сынып – аптасына __3__сағат, оқу жылында – _102_сағат;
  • 7-сынып – аптасына __3__сағат, оқу жылында -_102_сағат;
  • 8-сынып – аптасына __3__сағат, оқу жылында – _102_сағат;
  • 9-сынып – аптасына __3__сағат, оқу жылында – _102_сағат;
  1. Ана тілін пән ретінде оқитын білім алушыларға мұғалім мәтінтану мен мәтінтудыру дағдыларын жетілдіру арқылы өмірге қажет функционалды білім беруді көздейді. Мұның өзі орта мектеп деңгейіне сай лингвистикалық білім алуға негізделеді. Оқу мазмұны мәтінтану және мәтінтудырудан тұрады.

Мәтінтану, оның мазмұнын түсіну, ондағы негізгі және қосымша ойды таба білу, мәтін бойынша сұрақтар құрастыра білумен қоса оның стилі мен жанрын, мәтіннің типтерін және әр типке тиісті қолданылатын тілдік құралдарын ажырата білуден тұрады.

Мәтінтудыру тыңдау және оқу арқылы мәтіннің мазмұнын айту кезінде орфоэпиялық нормаларды сақтаудан бастап тіл мәдениетінің талаптарын орындай отырып, шешен сөйлеу деңгейіне жетуді көздейді. Ал тыңдау және оқу арқылы барлық орфография және пунктуация талаптарын сақтай отырып, барлық стильдер мен жанрларда мәтін жаза алу мәтінтудыру дағдысын жетілдіруді көздейді.

  1. Әдеби тіл нормалары
  2. Лексикалық норма
  3. Грамматикалық норма
  4. Орфографиялық норма
  5. Орфоэпиялық норма
  6. Пунктуациялық норма
  7. Мәтінтану
  8. Мәтіндегі негізгі және қосымша (ойды) ақпаратты анықтау.
  9. Мәтін бойынша сұрақтар құрастыру.
  10. Мәтіннің стильдік және жанрлық сипаттарын анықтау.
  11. Мәтіндерге салыстырма анализ жасау.
  12. Мәтін талдауға қатысты барлық лингвистикалық талаптарды орындай білу.

III. Мәтінтудыру

  1. Оқу және тыңдау арқылы сөйлеу кезінде әдеби тіл нормаларын, әсіресе, орфоэпиялық норманы сақтау.
  2. Айтылым кезінде тіл мәдениеті талаптарын сақтау және шешен сөйлеу дағдыларын меңгеру.
  3. Оқу және тыңдау арқылы жазу кезінде әдеби тіл номаларын, әсіресе, орфография мен пунктуация нормаларын қатаң сақтау.
  4. Түрлі стильдер мен жанрларда мәтінтудыру дағдысын жетілдіру.

5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны

1) Грамматикалық норма

Зат есім туралы түсінік, зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз) ажырата алу, олардың түрлері мен жасалу жолдарын білу. Зат есімді көптеу. Дара және күрделі зат есімдерді ажырата білу. Қазақ әліпбиінің ретін және дыбыс пен әріптің айырмасын түсіну, қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымал талаптарын, үндестік заңын білу. Сын есімнің сұрақтары, құрамына қарай түрлері және шырайлары туралы білу. Сан есімнің құрамына қарай және мағыналық түрлерін ажырата білу, сан есімді зат есім орнына қолдана білу, заттану ұғымына мысалдар келтіру. Етістік және оның түрлері, шақтары туралы білу, етістіктің шақтарын, негізгі және көмекші етістіктерді ажырата білу. Сөздің жасалу жолдарымен танысып, құрамын тану, жұрнақ пен жалғаудың түрлерімен танысу, мәтін ішінен түбірлес сөздерді, жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша ажырата білу. Біріккен сөз, қос сөз, тіркесті сөздер және қысқарған сөздердің құрамын, сыңарларын ажырата білу. Мәтін ішінен дара және күрделі сөздерді ажырата білу.

2) Лексикалық норма

Зат есімдердің  лексика-семантикалық топтарын танып, ажырата алу, кісі аттары мен жер-су аттарын ажырату. Сын есімнің лексика-семантикалық топтарын мәнмәтін арасынан ажырата білу,   сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу,  сан есімді зат есім орнына қолдана білу, заттану ұғымына мысалдар келтіру. Сөздің тура және ауыспалы мағынасын түсіну, ажырату, кәсіби сөздер мен терминдердің қолданыс аясын түсіну және ажырата алу. Төл сөз бен кірме сөздерді ажырата білу. Мәтіннен көп мағыналы сөздерді, антонимдер мен синонимдерді, омонимдерді таба білу, етістіктің мағыналық топтарымен танысу, мәтіннен күрделі сөздерді таба білу, олардың дара сөздерден ерекшелігін айту, тіл туралы түсінік қалыптастыру, тілдің қызметтерімен, түрлерімен танысу.

3) Орфографиялық норма

Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымалдың  емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу. Сын есімдерді орфографиялық нормаға сай жазу. Сан есімдердің құрамына қарай және мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу. Терминдерді, кірме сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу, етістіктерді орфографиялық нормаға сай жазу, шақ қосымшаларын дұрыс пайдалану.  Түбір мен қосымша арасындағы орфографиялық норманы сақтай білу. Күрделі сөздерді түбір күйінде және оларға қосымша жалғанған кездегі ерекшеліктерді ескере отырып, дұрыс жазу; тақырып бойынша жеке сөздер, бірге, бөлек және дефис арқылы жазылатын сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу.

  • Орфоэпиялық норма

Бірігу, қосарлану не тіркесу арқылы жасалатын антропонимдер мен топонимдерді ықпал талаптарын сақтап дұрыс айту, буын үндестігін, оның ішінде лингвалды және лабиалды үндестіктерді  сақтау; түбір мен қосымшаның және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарын білу, сақтау. Күрделі сын есімдер мен бірінші сыңары сын есімнен болған күрделі сөздерді орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау. Сан есімдерді орфоэпиялық нормаға сай жазу және айту. Көпмағыналы сөздерді, кәсіби сөздер мен терминдерді, кірме сөздерді орфоэпиялық нормаға сай айтуды үйрену. Етістіктерді  орфоэпиялық нормаға сай айтуды үйрену. Түбір сөзге қосымша жалғану кезінде пайда болатын өзгерістерді ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау. Күрделі сөздердің жігінде болатын орфоэпиялық өзгерістерді сақтау, оларға қосымша жалғанған кездегі өзгерістерді дыбыстай білу.

5)  Пунктуациялық норма

Хабарлы сөйлемнің соңына нүкте, бірыңғай мүшелердің арасына  үтірдің қойылуы.

6) Мәтінтану

Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау; тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; мәтіннен зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз), көптік тұлғадағы және дара, күрделі зат есімдерді ажырата білу. Мәтінге сәйкес келетін кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау; мәтіннен бірыңғай жуан/жіңішке  дауыстылардан тұрған сөздерді тауып, оларға фонетикалық талдау жасау; тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру. Мәтіннен сын есімнің шырайларын тауып, оларды ажырата білу; тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша  ақпаратты анықтау; оқылым стратегияларын қолдану; жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу. Мәтіннен сан есімдердің мағыналық топтарын, құрамына қарай түрлерін ажырату, сюжетті суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша әңгіме құрастыру, тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша  өз ойын білдіру. Лексиканың ауызекі мәтіннен сөйлеу және жазба тілдердің стильдік айырмашылықтарын тану; мәтіннен терминдерді, кәсіби сөздерді, көп мағыналы сөздерді, омонимдерді, синонимдерді, антонимдерді табу; мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау. Мәтінде кездесетін етістік тұлғаларын ажырата білу,  тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселені анықтап,  өз ойын білдіру, мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау; мәтіндегі сөздерге сөзжасамдық талдау жасау. Оқылым стратегияларын қолдану: жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу; мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып, түзету және редакциялау; мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру; тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы  тақырыпты болжау; мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру. Мәтін ішінен өткен сабақтан таныс тіл бірліктерін тану.

7) Мәтінтудыру

Дәстүрлі мазмұндама жазу. Туған жер, А. Байтұрсынұлы әліпбиі туралы мазмұндама жазу. Табиғи, жасанды және тіл дыбыстары жөнінде диалог, монолог құрастыру. Өзіне жақын адамға арнап сипаттама эссе жазу, мектепті сипаттау, синоним, антоним  сын есімдер табу бойынша жарыстар ұйымдастыру, оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу, диктант жазу («Өзіңді тап», терме диктанттары). Тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсініп, тірек сөздер арқылы негізгі ойды анықтау; мәтіндегі негізгі ойды бір сөйлемге сыйдырып жазу. Сөз туралы мақал-мәтелдерді тарқатып, шағын эссе жазу. Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу; мазмұнды суреттер арқылы шағын мәтін жазу немесе ертегі құрастыру; жаттау диктантын жазып дағдылану. Эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды  бөлімдерін  сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны  сипаттап не суреттеп жазу; тақырыпқа сай мәтін таңдап, түрлі диктанттар жазу («Орныңды тап», еркін диктант, дәстүрлі диктант, жаттау диктанты, іріктеу диктанты, оқу диктанты, шығармашылық диктант және т.б.).

6-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны

  • Грамматикалық норма

Зат есімнің құрамын, жасалуын және зат есім тудыратын жұрнақтарды ажырата білу. Зат есімдерді жіктеу, септеу және тәуелдеу. Есімдіктің қолданылу мақсатын түсіну. Есімдікті зат есім, сын есімнің орнына қолдану. Мағыналық түрлерін ажырата білу. Сөйлем ішінде, мәтін құрамында етістіктің рай түрлерін, етіс жұрнақтарын, есімше мен көсемшені қолдана білу. Тұйық етістікті дұрыс септеу және тәуелдеу. Салт, сабақты етістіктерді ажырату. Үстеу және оның құрамдық, мағыналық түрлерін ажырата білу. Шылау және оның түрлері туралы білу. Сөз тіркестері және оларға тән белгілерді түсіну. Тұрақты тіркесті еркін тіркестен ажырата білу.

2) Лексикалық норма

Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін мәнмәтін аясында  түрлендіріп қолдану. Мәтін туралы түсінік қалыптастыру, мәтін жанрымен,  түрлерімен және құрамымен танысу, сөздік қор және сөздік құрам ерекшеліктерін түсіну; кірме сөздер, төл сөздер, терминдер және т.б. туралы білу және олардың қолданыс аясын түсіну; фразеологизм, мақал-мәтелдердің эмоционалды мәнін, көркемдік ерекшеліктерін түсініп қолдану.

  • Орфографиялық норма

Сұраулық шылаулар мен да/де шылауларының емлесін білу. Терминдер, көнерген сөздер, жаңа сөздерді т.б. орфографиялық нормаға сай дұрыс жазу. Зат есімдерге қосымша жалғанғанда ескерілетін орфографиялық нормаларды білу. Еш, әлде, әр, қайсы, өз, кей, бір сөздерімен тіркескен есімдіктерді дұрыс жаза білу. Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін офрографиялық нормаға сай жазу. Тұйық етістіктің септелу және тәуелдену кезіндегі орфографиялық нормаларды қолдану. Үстеудің мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу: дефис арқылы, бірігу арқылы, тіркесу арқылы жазылатын үстеулер.  Шылаудың емлесімен танысу, дефис арқылы жазылатын шылауларды есте сақтау. Шылаудың бөлек жазылатындығын ескеру.

4) Орфоэпиялық норма

Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін дұрыс интонацияға салып, орфоэпиялық нормаға сай айту. Терминдер, көнерген сөздер, жаңа сөздерді т.б. орфоэпиялық нормаға сай дұрыс айту. Мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді  орфоэпиялық нормаға сай дұрыс айту. Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай айту.  Етістікке қосымша жалғану кезіндегі орфоэпиялық нормаларды сақтау. Үстеудің күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау. Шылаудың басқа сөздермен тіркескендегі орфоэпиялық нормасын сақтау.

5) Пунктуациялық норма

Сөйлем соңында және ішінде қойылатын тыныс белгілерінің қойылуын, сонымен қатар сөйлем соңында қабаттаса қойылатын тыныс белгілерін дұрыс қоюды білу және ажырату.

6) Мәтінтану

Мәтіннің атауын талқылау және  алғашқы бөлігін тыңдау арқылы көтерілетін мәселені  болжау; мәтіннен негізгі және қосымша, детальді ақпаратты анықтау, түсіндіру; мәтіннен сұраулы немесе лепті сөйлемдерді таба білу; әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру; тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты  анықтау. Мәтіннен негізгі және қосымша ақпаратты, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру, мәтіннен айтылу мақсатына қарай сөйлем түрлерін ажырата білу.  Тыңдалған мәтін мазмұны бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап беру, мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстыру, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру. Мәтіннен терминдерді, көнерген сөздерді, жаңа сөздерді, фразеологизмдерді таба білу. Мәтін құрылымын тани білу. Мәтіннен жалғау жалғанған зат есімдерді табу және жалғау түрін ажырату. Мәтін ішінде кездесетін зат есім түрлеріне морфологиялық талдау жасау. Мәтіннің түрін, жанрын ажырата білу, мәтіндегі есімдіктерді табу, мағыналық түріне қарай ажырату. Мәтіннен етістерді, есімше, көсемшелерді табу, етістіктерді рай түріне қарай ажырату. Мәтіннен үстеулерді тауып, мағыналық түріне қарай ажырату, синонимдер қатарын түрлендіріп қолдану. Ауызекі сөйлеу этикеттері мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату. Сөздік диктант жазу. Мәтіннен шылауларды тауып, түріне қарай ажырату. Мәтіннен негізгі және қосымша ақпараттарды, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру. Мәтіннен еркін сөз тіркестері мен тұрақты тіркестерді танып, құрамын талдау.

7) Мәтінтудыру

Диктант жазу (шығармашылық, терме, жаттау, сөздік); мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп түзету; эссе тақырыбынан ауытқымай, абзац түрлерін жүйелі құрастырып, көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу  себептерін айқын көрсетіп жазу  («келісу, келіспеу» эссесі); мәтіннің әр түріне мысал жазу, оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді  іріктей отырып, жинақы мәтін жазу; мазмұндама (суретке қарап, өлең сөзді оқу арқылы, дәстүрлі) түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру. 7 септікке сөйлемдер құрастыру, синтаксистік модельдер бойынша сөйлем құрастыру. Зат есімнің жасалуын ескере  отырып, хат жазу, шығармашылық диктант жазу. Мазмұндама түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру. Мазмұнды суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша шағын әңгіме құрастыру, диктант жазу (сөздік, қатеден сақтандыру, ескерту, терме).  Белгілі бір тақырыпта сипаттау, пайымдау, баяндау эссесін жазу. Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру. Ұсынылған тақырып бойынша деректер жинақтай отырып, мәтін құрастыру. Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, тұрақты тіркестер мен еркін тіркестерді қатыстыра отырып мазмұндама жазу, диктант жазу (сөздік, шығармашылық, терме).

7-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны

1) Грамматикалық норма

Фразадағы үндестік заңын және оның түрлерін білу. Септік жалғауларының функционалды мағыналарын білу. Сөйлемнің тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерімен танысу, оларды бір-бірінен ажырата білу. Тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелерінің сөйлем жасаудағы өзіндік орнын, қызметін түсіну. Тілдегі модальділік категориясының қызметін білу. Зат есімнің рең мәнін үстейтін жұрнақтарды білу.

2) Лексикалық норма

Көпмағыналы сөздер және омонимдер, антонимдер, синонимдер, эвфемизмдер мен дисфемизмдер және олардың қолданылу аясы туралы білу. Ұлттық дүниетанымға, салт-дәстүрге, мәдениет пен өнерге қатысты сөздермен танысу. Тілдегі байланыс құралдарымен танысу және олардың қолданыс аясын білу.

3) Орфографиялық норма

Буын үндестігі және дыбыс үндестігі кезіндегі орфографиялық нормаларды сақтау. Сөйлем мүшелерінің дұрыс жазылу ерекшеліктерін тани білу.

4) Орфоэпиялық норма

Қазақ орфоэпиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау. Сөйлеу ағымындағы интонацияның құрамдас бөліктері: әуен, әуез, тембр, кідірісті сөйлеу тіліне сай қолдану. Тілдегі байланыс құралдарын айту барысында орфоэпиялық заңдылықтарды сақтау.

5) Пунктуациялық норма

Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықшаға қатысты норманы білу. Айқындауышқа қатысты қойылатын тыныс белгілерін білу.

6) Мәтінтану

Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау. Мәтін бойынша үндестік заңына қатысты сұрақтар құрастыру. Мәтіннен көп мағыналы сөздерді, синоним, антоним, омонимдерді, эвфемизм мен дисфемизмдерді табу.  Мәтінде кездесетін халқымыздың салт-дәстүріне қатысты сөздер мен сөз тіркестерін табу. Мәтіннен ұлттық дүниетанымға, мәдениет пен өнерге қатысты негізгі тірек сөздер мен сөз тіркестерін, сөйлемдерді табу. Мәтіндегі байланыс құралдары болатын сөз бастаушы, ой жалғастырушы, сөз қорытушы құралдарды табу. Мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау. Мәтіннен септік жалғауларының мағыналарын анықтау. Мәтіннен сапалық және қатыстық сын есімдерді, күрделі, туынды сын есімдерді табу. Мәтіннен шақтық мағыналарды табу, ақпаратты түсіну, салыстырмалы анализ жасау. Берілген мәтінді сөйлем мүшелеріне талдау. Мәтін тақырыбын ашудағы сөйлемнің үйірлі мүшелері мен айқындауыш мүшелердің қызметін анықтау. Мәтіннен модальділік түрлерін табу. Модаль сөздердің мәтін түзудегі қызметін анықтау. Мәтіннен рең мәнін білдіріп тұрған сөздерді табу. Өлеңді жатқа айтқыза отырып, рең мән тудыратын сөздерді жасату.

7) Мәтінтудыру

Белгілі бір тақырыпқа өлең, өтірік өлең жазу, оны орфоэпиялық ережелерді сақтай отырып оқу. Хабарлама жазу, дәстүрлі диктант жазу. Сөздің құдіреті туралы аргументтік эссе жазу. Афоризм, нақыл сөздерді қолдана отырып, әдеби эссе жазу. Әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру. Септік жалғауларын дұрыс қолданып, монолог жазу. Перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу. Сын есім шырайларын қолдана отырып, сурет бойынша мазмұндама жазу. Сын есімнің мағыналық түрлеріне, оның жасалу жолдарына терме диктант алу. Шақ формаларын дұрыс қолдана отырып, ойдан ертегі құрастыру. Мәтіндерді түзету және редакциялау; күнделік жазу. Сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерін кеңінен қолданып, техниканың жетістіктері туралы кереғар эссе жазу. Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу. Модаль сөздерді қатыстырып, диалог құрастыру. Электрондық хат жазу. Рең мәнін тудыратын жұрнақтарды пайдалана отырып, шағын әңгіме құрастыру. Сөз тудырушы жұрнақ пен рең мән тудыратын жұрнақты ажырату үшін жабық тапсырмалар беру

8 – сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны

1) Грамматикалық норма

Қазақ фонетикасының зерттелім дәуірлерін, қазақ тілі дыбыстарының естілімі мен түрленімін білу. Фонологиялық талдау жасай алу. Сын есімнің жасалу жолдары, сын есім тудырушы жұрнақтар, сын есімнің шырайларымен танысу. Еліктеу сөздер және олардың түрлері, оқшау сөздер туралы білу. Оқшау сөздердің түрлерімен, бірыңғай мүшелермен және олардың қолданылу мақсатымен танысу. Орфографиялық принциптер және жазу нормалары туралы түсінік қалыптастыру. Сөз таптарының сөйлемдегі қызметімен танысу, синтаксистік талдау жасауды үйрену. Сөйлем мүшесі бола алмайтын сөз таптарын анықтау. Сыни тұрғыдан бағалай білу, реферат жазу. Сөйлемнің құрылысына қарай түрлерімен, оның ішінде жай сөйлеммен,  оның түрлерімен танысу.

2) Лексикалық норма

Сөздердің лексика-семантикалық топтары және олардың түрлері мен грамматикалық сипаттары туралы білу. Сын есімнің мағыналық түрлерін мәнмәтін арасында түрлендіріп қолдану. Әртүрлі дыбыстардан пайда болған сөздерді танып білу. Қимылдың жасалу мақсатымен, тәсілдерімен танысу. Көмекші етістіктерді негізгі етістіктерден ажырата білу. Сөйлем мүшесі қызметін атқара алмайтын сөздерді ажырата білу.

3) Орфографиялық норма

Дауысты және дауыссыз дыбысқа тән орфографиялық нормаларды сақтау. Орфографиялық заңдылықтың принциптерге негізделуі. Күшейтпелі шырайдың дефис арқылы жасалған түрін дұрыс жазу, сын есімнің емлесін білу. Сөздерді, мәтіндерді орфографиялық нормаға сай жазу, принциптерді сақтау.

4) Орфоэпиялық норма

Қазақ орфографиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып сөздерді дұрыс дыбыстау. Күшейтпелі буын арқылы жасалған сын есімдерді орфоэпиялық нормаға сай айту. Одағайларды, еліктеу сөздерді айтылу сазына қарай дыбыстау.

5) Пунктуациялық норма

Оқшау сөздерге және бірыңғай мүшелерге қатысты қойылатын тыныс белгілерін дұрыс қоя білу, ажырату.

6) Мәтінтану

Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау. Мәтіннен синоним, антоним, омоним сөздерді, фразеологизмдер мен термин сөздерді табу. Табу мен эвфемизмдердің шығарма немесе мәтін идеясын берудегі қызметіне талдау жасау. Мәтіннен қатыстық сын есімдерді табу. Сын есімнің кейіпкер портретін берудегі қызметіне талдау жасау. Мәтіннен қимылдың жасалу тәсілдерін анықтау. Көмекші етістіктердің  мәтін құраудағы қызметін түсіну. Мәтіннен еліктеу, одағай сөздерді табу және түрлерін анықтау. Кейіпкер бейнесін ашудағы одағай сөздердің қызметін анықтау. Еліктеуіш сөздердің пейзаж жасаудағы қызметін білу. Мәтіндегі сөздердің жазылуының орфографиялық принциптерін анықтау, орфографиялық сөздіктермен сөздердің дұрыс жазылуын тексеру. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты ажырата алу. Мәтінде кездесетін сөз таптарының қызметін анықтау. Мәтіннен жай сөйлем түрлерін анықтау.  Жай сөйлемдердің мәтіндегі қызметіне талдау жасау.

7) Мәтінтудыру

Белгілі бір тағам түріне жарнама жазу және үндестік заңын сақтай отырып, оны көпшілік алдында қорғау. Лексикалық бірліктерді пайдалана отырып, аяқталмаған мәтін бойынша мазмұндама жазу. Сәлем хат, сәлем қоржынын жазу. Ауызекі сөйлеу стилінде диалог құрастыру. Түстердің адамға тигізетін әсері туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Сын есім тудыратын жұрнақтарды анықтау мақсатында пейзаж жазу, шығармашылық диктант, шағын әңгіме жазу. Әртүрлі тақырыпта қимылдық әрекеттерді білдіретін мақала құрастыру. Еліктеуіш сөздерді молынан қолдана отырып, диалог, полилог құрастыру, өтірік өлең құрастыру, еркін диктант жазу. Баспасөз беттеріндегі материалдарды түзету және редакциялау (қателерді түзету және мазмұнын толықтыру). Сәйкесінше мақала жазу. Еркін тақырыпта шығарма жазу барысында сөз таптарының барлық түрлерінің қамтылуын ескеру. Сөз таптарының сөйлемдегі қызметіне әңгіме құрастыру, “Орныңды тап” диктантын жазу. Жай сөйлемдердің түрлерін қолдана отырып, белгілі бір тақырыпта шағын әңгіме жазу, диалог құрастырып айту.

9-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» пәнінің мазмұны

1) Грамматикалық норма

Синтаксистік қатынас түрлерін білу. Синтаксистік қатынас түрлерін сөздердің байланыс тәсілі мен түрлеріне талдай отырып, қатынас түрлерін білу. Грамматикалық ұғымдар, грамматикалық мағына, оның түрлері және сөз формалары туралы білу. Грамматикалық категориялармен танысу. Синтаксис ғылымы туралы мағлұмат алу, сөздердің байланысу түрлерімен, тәсілдерімен танысу. Жалаң және жайылма сөйлемдердің құрамындағы бастауыш пен баяндауышқа талдау жасау. Құрмалас сөйлемнің түрлері, оның ішінде салалас құрмалас сөйлем түрлерімен танысу. Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдер туралы білу. Пунктуация ғылымымен танысу, тыныс белгілерінің қойылу мақсаты мен қолданылу аясын білу.

2) Лексикалық норма

Ұғым және ұғымдық мағына, сөздік және тілдік мағына туралы түсінік қалыптастыру. Сөздің варианттары мен лексикалық мағынасының түрлерін білу.

3) Орфографиялық норма

Жалаң және жайылма сөйлемге, құрмалас сөйлемге тән орфографиялық нормаларды сақтау.

4) Орфоэпиялық норма

Сөйлем және оның түрлеріне қатысты орфоэпиялық нормаларды сақтау.

5) Пунктуациялық норма

Салалас құрмалас сөйлемнің жай сөйлемдерінің  арасына қойылатын тыныс белгілер. Сабақтас, аралас құрмалас сөйлемдердің жай сөйлемдерінің  арасына қойылатын тыныс белгілері. Сөйлем соңында, сөйлем ішінде, түрлі позицияда қабаттаса қойылатын тыныс белгілерінің ережесін жаттау.

6) Мәтінтану

Мәтіннен сөз варианттарын табу, лексикалық мағыналардың түрлерін анықтау. Мәтіннен синтаксистік қатынас түрлерін анықтай алу. Қажеттілігін анықтау, болжау. Мәтіннен сөз формаларын табу. Мәтін құрастырудағы сөз формаларының қажеттілігін түсіне отырып талдау. Мәтіннен категориялық мағыналарды тану және тұлғаларын табу. Мәтін құраудағы, шығарма жазудағы қажеттілігін анықтау. Мәтіннен синтаксистік байланысу тәсілдері мен түрлерін табу. Сөз бен сөздің байланысу тәсілдері мен түрлерін білудің, ажырата алудың қажеттілігін мәтіндерді талдай отырып түсіну. Берілген мәтіннен жай сөйлемдердің түрлерін ажырату. Модель толтыру негізінде сөздік диктант. Мәтіндегі салалас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату, мәтіндегі қолданысына талдау жасау. Мәтіндегі сабақтас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату. Мәтін мазмұнын беруде сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдердің маңызын таразылау. Мәтіндегі тыныс белгілеріннің қойылу себептерін түсіну.

7) Мәтінтудыру

Лексикалық мағынасы жоқ сөздер туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Хабарлама жазу, ғаламтор желісінен алынған аудиохабарламаларды кесте түрінде ақпаратты салыстыру. Синтаксистік қатынастарды зерделей отырып, өмірбаян жазу. Қазақ тіліндегі грамматикалық категориялар тақырыбы бойынша дәріс, баяндама тезистерін дайындау. Шығармашылық ізденіс жұмыстарын жасау. Сұхбат, репортаж, ақпарат жазу. Графикалық диктант. Сөздердің байланысу тәсілдері мен түрлерін қатыстыра отырып, әртүрлі жағдаяттарға сәйкес өтініш жазу. Жалаң және жайылма жай сөйлемдердің көмегімен сыныптасына мінездеме жазу. М.Әуезов әңгімелеріндегі жай сөйлемдердің қолданысына қатысты шағын ізденіс жұмысын жазып, оны қорғау. Теледидардан берілетін кез келген бағдарламаға рецензия жазу, салалас құрмалас сөйлем түрлерін қолдану. Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдерді қолдана отырып кез келген көркем шығармаға аннотация (аңдатпа) жазу. Диктант түрлерін (шығармашылық, еркін, терме) жазу. Жоғары лауазымды адамға ресми хат жазу.  Хаттың түрлерін жазу. Қарасөзді өлең түріне айналдырып жазу. Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын мәтін құрастыру. Халық мақал-мәтелдері мен белгілі би, шешендердің даналық сөздерін қатыстыра отырып, ойтолғау жазу, сәйкесінше қажетті тыныс белгілерді сауатты қолдану. Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын терме, бақылау  диктанттарын жазу.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

1.   Грамматикалық норма

5.1.1.1 Зат есім туралы түсінік; зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз) ажырата алу, олардың түрлері мен жасалу жолдарын білу. Зат есімді көптеу. Дара және күрделі зат есімдерді ажырата білу.

5.1.1.2  Қазақ әліпбиінің ретін және дыбыс пен әріптің айырмасын түсіну; қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымал талаптарын, үндестік заңын білу.

5.3.1.3 Сын есім, сын есімнің сұрақтары,құрамына қарай түрлері және шырайлары туралы білу

5.4.1.4 Сан есімнің құрамына қарай және мағыналық түрлерін ажырата білу;  сан есімді зат есім орнына қолдана білу, заттану ұғымына мысалдар келтіру;

5.6.1.5  Етістік және оның түрлері, шақтары туралы білу; етістіктің шақтарын, негізгі және көмекші етістіктерді ажырата білу. 5.7.1.6  Сөздің жасалу жолдарымен танысып, құрамын тану, жұрнақ пен жалғаудың түрлерімен танысу,  мәтін ішінен түбірлес сөздерді, жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша ажырата білу 5.8.1.7 Біріккен сөз, қос сөз, тіркесті сөздер және қысқарған сөздердің құрамын, сыңарларын ажырата білу. Мәтін ішінен дара және күрделі сөздерді ажырата білу.

6.1.1.1 Зат есімнің құрамын, жасалуын және зат есім тудыратын жұрнақтарды ажырата білу. Зат есімдерді жіктеу, септеу және тәуелдеу

6.5.1.2 Есімдіктің қолданылу мақсатын түсіну. Есімдікті зат есім, сын есімнің орнына қолдану. Мағыналық түрлерін ажырата білу.

6.6.1.3 Сөйлем ішінде, мәтін құрамында етістіктің рай түрлерін, етіс жұрнақтарын, есімше мен көсемшені қолдана білу. Тұйық етістікті дұрыс септеу  және тәуелдеу. Салт, сабақты етістіктерді ажырату.

6.7.1.4 Үстеу және оның құрамдық, мағыналық түрлерін ажырата білу.

6.8.1.5 Шылау және оның түрлері туралы білу.

6.9.1.6 Сөз тіркестері және оларға тән белгілерді түсіну. Тұрақты тіркесті еркін тіркестен ажырата білу.

 

7.1.1.1 Фразадағы үндестік заңын және оның түрлерін білу

 

Септік жалғауларының функционалды мағыналарын білу

Сөйлемнің тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерімен танысу, оларды бір-бірінен ажырата білу.

Тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелерінің сөйлем жасаудағы өзіндік орнын,қызметін түсіну.

 

Тілдегі модальділік категориясының қызметін білу.

 

Зат есімнің рең мәнін біліретін сөздерді, жұрнақтарын білу.

 

 

 

8.1.1.1Қазақ фонетикасының зерттелім дәуірлерін, қазақ тілі дыбыстарының естілімі мен түрленімін білу. Фонологиялық талдау жасай алу

8.3.1.2

Сын есімнің жасалу жолдары, сын есім тудырушы жұрнақтар, сын есімнің шырайларымен танысу.

8.5.1.3 Еліктеу сөздер және олардың түрлері, оқшау сөздер туралы білу.

8.6.1.4 Оқшау сөздердің түрлерімен,  бірыңғай мүшелермен және олардың қолданылу мақсатымен танысу.

8.7.1.5 Орфографиялық принциптер және жазу нормалары туралы түсінік қалыптастыру

8.8.1.6 Сөз таптарының сөйлемдегі қызметімен танысу, синтаксистік талдау жасауды үйрену.Сөйлем мүшесі бола алмайтын сөз таптарын анықтау. Сыни тұрғыдан бағалай білу, реферат жазу

8.9.1.7 Сөйлемнің құрылысына қарай түрлерімен, оның ішінде жай сөйлеммен және оның түрлерімен танысу.

9.1.1.1 Синтаксистік қатынас түрлерін білу. Синтаксистік қатынас түрлерін сөздердің байланыс тәсілі мен түрлеріне талдай отырып, қатынас түрлерін білу.

9.3.1.2 Грамматикалық ұғымдар, грамматикалық мағына, оның түрлері және сөз формалары туралы білу.

9.4.1.3 Грамматикалық категориялармен танысу

9.5.1.4 Синтаксис ғылымы туралы мағлұмат алу, сөздердің байланысу түрлерімен , тәсілдерімен танысу

9.6.1.5 Жалаң және жайылма сөйлемдердің құрамындағы бастауыш пен баяндауышқа талдау жасау

9.7.1.6 Құрмалас сөйлемнің түрлері, оның ішінде салалас құрмалас сөйлем түрлерімен танысу

9.8.1.7 Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдер туралы білу

9.9.1.8 Пунктуация ғылымымен танысу, тыныс белгілерінің қойылу мақсаты мен қолданылу аясын білу.

 

2.   Лексикалық норма

5.1.2.1  Зат есімдердің  лексика-семантикалық топтарын танып, ажырата алу. Кісі аттары мен жер-су аттарын ажырату .

5.3.2.2 Сын есімнің лексика-семантикалық топтарын мәнмәтін арасынан ажырата білу  5.4.2.3 Сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу,  сан есімді зат есім орнына қолдана білу, заттану ұғымына мысалдар келтіру;

5.5.2.4 Сөздің тура және ауыспалы мағынасын түсіну, ажырату; кәсіби сөздер мен терминдердің қолданыс аясын түсіну және ажырата алу. Төл сөз бен кірме сөздерді ажырата білу. Мәтіннен көп мағыналы сөздерді, антонимдер мен синонимдерді, омонимдерді таба білу.

5.6.2.5 Етістіктің мағыналық топтарымен танысу.

5.8.2.6 Мәтіннен т.б. күрделі сөздерді таба білу, олардың дара сөздерден ерекшелігін айту.

5.9.2.7 Тіл туралы түсінік қалыптастыру, тілдің қызметтерімен, түрлерімен танысу.

6.1.2.1 Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін мәнмәтін аясында  түрлендіріп қолдану

6.2.2.2 Мәтін туралы түсінік қалыптастыру, мәтін жанрымен,  түрлерімен және құрамымен танысу.

6.3.2.3 Сөздік қор және сөздік құрам ерекшеліктерін түсіну; кірме сөздер, төл сөздер, терминдер және т.б. туралы білу және олардың қолданыс аясын түсіну; фразеологизм, мақал-мәтелдердің эмоционалды мәнін, көркемдік ерекшеліктерін түсініп қолдану.

7.2.2.1 Көпмағыналы сөздер және омонимдер, антонимдер, синонимдер, эвфемизмдер мен дисфемизмдер және олардың қолданылу аясы туралы білу. Ұлттық дүниетанымға, салт-дәстүрге, мәдениет пен өнерге қатысты сөздермен танысу.

7.3.2.2 Тілдегі байланыс құралдарымен танысу және олардың қолданыс аясын білу.

8.2.2.1 Сөздердің лексика-семантикалық топтары және олардың түрлері мен грамматикалық сипаттары туралы білу.

8.3.2.2. Сын есімнің мағыналық түрлерін мәнмәтін арасында түрлендіріп қолдану

8.4.2.3 Қимылдың жасалу

мақсаты мен тәсілдерімен танысу. Көмекші етістіктерді негізгі етістіктерден ажырата білу.

Қалып етістіктерінің қолдану формасын білу.

 

9.1.2.1 Ұғым және ұғымдық мағына, сөздік және тілдік мағына туралы түсінік қалыптастыру. Сөздің варианттары мен лексикалық мағынасының түрлерін білу
3.   Орфогра фиялық норма

5.1.3.1 Бірігу, қосарлану не тіркесу арқылы жасалатын антропонимдер мен топонимдерден, көптік тұлғадағы зат есімдерден терме диктант жазу.

5.2.3.2 Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымалдың  емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу.

5.3.3.3 Сын есімдерді орфографиялық нормаға сай жазу.

5.4.3.4 Сан есімдердің құрамына қарай және мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу.

5.5.3.5 Терминдерді, кірме сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу.

5.6.3.6 Етістіктерді орфографиялық нормаға сай жазу, шақ қосымшаларын дұрыс пайдалану.

5.7.3.7  Түбір мен қосымша арасындағы орфографиялық норманы сақтай білу.

5.8.3.8  Күрделі сөздерді түбір күйінде және оларға қосымша жалғанған кездегі ерекшеліктерді ескере отырып, дұрыс жазу; тақырып бойынша жеке сөздер, бірге, бөлек және дефис арқылы жазылатын сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу.

 

Сұраулық шылаулар мен да/де шылауларының емлесін білу.

6.3.3.1 Терминдер, көнерген сөздер, жаңа сөздерді т.б. орфографиялық нормаға сай дұрыс жазу.

6.4.3.2 Зат есімдерге қосымша жалғанғанда ескерілетін орфографиялық нормаларды білу.

6.5.3.3 Еш, әлде, әр, қайсы, өз, кей, бір сөздерімен тіркескен есімдіктерді дұрыс жаза білу. Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін офрографиялық нормаға сай жазу.

6.6.3.4 Тұйық етістіктің септелу және тәуелдену кезіндегі орфографиялық нормаларды қолдану.

6.7.3.5 Үстеудің мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу; дефис арқылы, бірігу арқылы, тіркесі арқылы жазылатын үстеулер.

6.8.3.6 Шылаудың емлесімен танысу, дефис арқылы жазылатын шылауларды есте сақтау. Шылаудың бөлек жазылатындығын ескеру.

 

 

7.1.3.1 Буын үндестігі және дыбыс үндестігі кезіндегі орфографиялық нормаларды сақтау.

 

8.1.3.1Дауысты және дауыссыз дыбысқа тән орфографиялық нормаларды сақтау.Орфографиялық заңдылықтың принциптерге негізделуі.

8.3.3.2 Күшейтпелі шырайдың дефис арқылы жасалған түрін дұрыс жазу, сын есімнің емлесін білу.

8.7.3.3. Сөздерді, мәтіндерді орфографиялық нормаға сай жазу, принциптерді сақтау.

 

9.6.3.1 Жалаң және жайылма сөйлемге тән орфографиялық нормаларды сақтау.

 

4.  Орфоэпия лық норма

5.1.4. Бірігу, қосарлану не тіркесу арқылы жасалатын антропонимдер мен топонимдерді ықпал талаптарын сақтап дұрыс айту.

5.2.4.2 Буын үндестігін, оның ішінде лингвалды және лабиалды үндестіктерді  сақтау; түбір мен қосымшаның және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарын білу, сақтау. 5.3.4.3 Күрделі сын есімдер мен бірінші сыңары сын есімнен болған күрделі сөздерді    орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау

5.4.4.4

Сан есімдерді орфоэпиялық нормаға сай жазу және айту

5.5.4.5 Көп мағыналы сөздерді, кәсіби сөздер мен терминдерді, кірме сөздерді орфоэпиялық нормаға сай айтуды үйрену.

5.6.4.6 етістіктерді  орфоэпиялық нормаға сай айтуды үйрену.

5.7.4.7 Түбір сөзге қосымша жалғану кезінде пайда болатын өзгерістерді ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау.

5.8.4.8 Күрделі сөздердің жігінде болатын орфоэпиялық өзгерістерді сақтау, оларға қосымша жалғанған кездегі өзгерістерді дыбыстай білу.

 

 

6.1.4.1 Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін дұрыс интонацияға салып, орфоэпиялық нормаға сай айту.

6.3.4.2 Терминдер, көнерген сөздер,жаңа сөздерді т.б. орфоэпиялық нормаға сай дұрыс айту.

 

Мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді  орфоэпиялық нормаға сай дұрыс айту.

6.5.4.3 Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай айту.

6.6.4.4 Етістікке қосымша жалғану кезіндегі орфоэпиялық нормаларды сақтау.

6.7.4.5 Үстеудің күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау.

6.8.4.6 Шылаудың басқа сөздермен тіркескендегі орфоэпиялық нормасын сақтау.

 

 

 

7.1.4.1 Қазақ орфоэпиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау. Сөйлеу ағымындағы интонацияның құрамдас бөліктері:әуен, әуез,тембр,кідірісті сөйлеу тіліне сай қолдану.

 

7.3.4.2 Тілдегі байланыс құралдарын айту барысында орфоэпиялық заңдылықтарды сақтау.

 

8.1.4.1Қазақ орфографиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып сөздерді дұрыс дыбыстау.

8.3.4.2 Күшейтпелі буын арқылы жасалған сын есімдерді орфоэпиялық нормаға сай айту.

8.5.4.3

Одағайларды, еліктеу сөздерді айты сазына қарай дыбыстау

9.6.4.1 Сөйлем және оның түрлеріне қатысты орфоэпиялық нормаларды сақтау.
5.   Пунктуациялық норма

5.4.5.1 Хабарлы сөйлемнің соңына нүкте, бірыңғай мүшелердің арасына  үтірдің қойылуы

 

6.1.5.1 Сөйлем соңында және ішінде қойылатын тыныс белгілерінің қойылуын, сонымен қатар сөйлем соңында қабаттаса қойылатын тыныс белгілерін дұрыс қоюды үйрену.

7.4.5.1 Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықшаға қатысты норманы білу.

Айқындауышқа  қатысты тыныс белгілерін білу.

8.5.5.1 Тіркесу және қайталану арқылы жасалған еліктеу сөздердің тыныс белгілері, одағайдың тыныс белгісін дұрыс қою.

8.6.5.2 Оқшау сөздерге және бірыңғай мүшелерге қатысты қойылатын тыныс белгілерін дұрыс қоя білу.

 

 

9.7.5.1 Салалас құрмалас сөйлемнің жай сөйлемдерінің  арасына қойылатын тыныс белгілер.

9.8.5.2 Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдердің жай сөйлемдері  сөйлемнің арасына қойылатын тыныс белгілері

9.9.5.3 Сөйлем соңында, сөйлем ішінде, түрлі позицияда, қабаттаса қойлатын тыныс белгілерінің ережесін жаттау.

6.   Мәтінтану

5.4.6.1  Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау; тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; мәтіннен  зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз),  көптік тұлғадағы және дара, күрделі зат есімдерді ажырата білу;

мәтінге сәйкес келетін кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы  тақырыпты болжау; мәтіннен бірыңғай жуан / жіңішке  дауыстылардан тұрған сөздерді тауып, оларға фонетикалық талдау жасау;

тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру; мәтіннен сын есімнің шырайларын тауып, оларды ажырата білу.

Тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша  ақпаратты анықтау; оқылым стратегияларын қолдану: жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу; мәтіннен сан есімдердің мағыналық топтарын, құрамына қарай түрлерін ажырату.

 

Сюжетті суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша әңгіме құрастыру, тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша  өз ойын білдіру; лексиканың ауызекі мәтіннен сөйлеу және жазба тілдердің стильдік айырмашылықтарын тану; мәтіннен терминдерді, кәсіби сөздерді, көп мағыналы сөздерді, омонимдерді, синонимдерді, антонимдерді табу;

мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау. Мәтінде кездесетін етістік тұлғаларын ажырата білу.

Тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселені анықтап,  өз ойын білдіру; мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау; мәтіндегі сөздерге сөзжасамдық талдау жасау.

 

Оқылым стратегияларын қолдану: жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу; мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып, түзету және редакциялау;

мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру, тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы  тақырыпты болжау;  мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру.  Мәтін ішінен өткен сабақтан таныс тіл бірліктерін тану.

 

 

 

 

 

 

 

6.4.6.1 Мәтіннің атауын талқылау және  алғашқы бөлігін тыңдау арқылы көтерілетін мәселені  болжау; мәтіннен негізгі және қосымша, детальді ақпаратты анықтау, түсіндіру; мәтіннен сұраулы немесе лепті сөйлемдерді таба білу; әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру;

 

 

тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты  анықтау; мәтіннен негізгі және қосымша ақпаратты, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру; мәтіннен айтылу мақсатына қарай сөйлем түрлерін ажырата білу.

Тыңдалған мәтін мазмұны бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап беру, мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстыру; көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру; мәтіннен терминдерді, көнерген сөздерді, жаңа сөздерді, фразеологизмдерді таба білу.

 

Мәтін құрылымын тани білу. Мәтіннен жалғау жалғанға зат есімдерді табу және жалғау түрін ажырату. Мәтін ішінде кездесетін зат есім түрлеріне морфологиялық талдау жасау

Мәтіннің түрін, жанрын ажырата білу, мәтіндегі есімдіктерді табу, мағыналық түріне қарай ажырату.

 

Мәтіннен етістерді, есімше, көсемшелерді табу, етістіктерді рай түсіне қарай ажырату.

 

Мәтіннен үстеулерді тауып, мағыналық түріне қарай ажырату; синонимдер қатарын түрлендіріп қолдану. Ауызекі сөйлеу этикеттері мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату. Сөздік диктант жазу.

 

Мәтіннен шылауларды тауып, түріне қарай ажырату.

Мәтіннен негізгі және қосымша ақпараттарды, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру.

 

Мәтіннен еркін сөз тіркестері мен тұрақты тіркестерді танып, құрамын талдау.

 

7.4.6.1 Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау. Мәтін бойынша үндестік заңына қатысты сұрақтар құрастыру.

Мәтіннен көп мағыналы сөздерді, синоним, антоним,омонимдерді, эвфемизм мен дисфемизмдерді табу.  Мәтінде кездесетін халқымыздың салт-дәстүріне қатысты сөздер мен сөз тіркестерін табу. Мәтіннен ұлттық дүниетанымға, мәдениет пен өнерге қатысты негізгі тірек сөздер мен сөз тіркестерін, сөйлемдерді табу.

 

Мәтіндегі байланыс құралдары болатын сөз бастаушы, ой жалғастырушы, сөз қорытушы құралдарды табу. Мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау.

 

Мәтіннен септік жалғауларының мағыналарын анықтау.

 

Мәтіннен сапалық және қатыстық сын есімдерді, күрделі, туынды сын есімдерді табу;

 

Мәтіннен шақтық мағыналарды табу.

Ақпаратты түсіну,салыстырмалы анализ жасау

Берілген мәтінді сөйлем мүшелеріне талдау. Мәтін тақырыбын ашудағы сөйлемнің үйірлі мүшелері мен айқындауыш мүшелердің қызметін анықтау.

 

Мәтіннен модальділік түрлерін табу. Модаль сөздердің мәтін түзудегі қызметін анықтау.

 

Мәтіннен рең мәнін білдіріп тұрған сөздерді табу.Өлеңді жатқа айтқыза отырып, рең мән тудыратын сөздерді жасату.

8.4.6.1 Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау.

Мәтіннен синоним, антоним, омоним сөздерді, фразеологизмдер мен термин сөздерді табу. Табу мен эвфемизмдердің шығарма немесе мәтін идеясын берудегі қызметіне талдау жасау

 

Мәтіннен қатыстық сын есімдерді табу. Сын есімнің кейіпкер портретін берудегі қызметіне талдау жасау.

 

Мәтіннен қимылдың жасалу тәсілдерін анықтау. Көмекші етістіктердің  мәтін құраудағы қызметін түсіну.

 

Мәтіннен еліктеу, одағай сөздерді табу және түрлерін анықтау. Кейіпкер бейнесін ашудағы одағай сөздердің қызметін анықтау. Еліктеуіш сөздердің пейзаж жасаудағы қызметін білу.

 

Мәтіндегі сөздердің жазылуының орфографиялық принциптерін анықтау; орфографиялық сөздіктер мен сөздердің дұрыс жазылуын тексеру. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты ажырата алу.

 

Мәтінде кездесетін сөз таптарының қызметін анықтау.

 

Мәтіннен жай сөйлем түрлерін анықтау.

Жай сөйлемдердің мәтіндегі қызметіне талдау жасау.

 

 

 

9.4.6.1 Мәтіннен сөз варианттарын табу, лексикалық мағыналардың түрлерін анықтау.

 

Мәтіннен синтаксистік қатынас түрлерін анықтай алу. Қажеттілігін анықтау, болжау.

Мәтіннен сөз формаларын табу. Мәтін құрастырудағы сөз формаларының қажеттілігін түсіне отырып талдау.

 

Мәтіннен категориялық мағыналарды тану және тұлғаларын табу. Мәтін құраудағы, шығарма жазудағы қажеттілігін анықтау.

 

Мәтіннен синтаксистік байланысу тәсілдері мен түрлерін табу. Сөз бен сөздің байланысу тәсілдері мен түрлерін білудің, ажырата алудың қажеттілігін мәтіндерді талдай отырып түсіну.

Берілген мәтіннен жай сөйлемдердің түрлерін ажырату. Модель толтыру негізінде сөздік диктант.

 

Мәтіндегі салалас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату, мәтіндегі қолданысына талдау жасау.

 

Мәтіндегі сабақтас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату. Мәтін мазмұнын беруде сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдердің маңызын таразылау

 

Мәтіндегі тыныс белгілеріннің қойылу себептерін түсіну.

 

7.   Мәтін тудыру

5.4.7.1 Берілген немесе соған ұқсас мазмұндағы мәтіндерді тыңдап,  дәстүрлі мазмұндама жазу.

 

Туған жер, А. Байтұрсынұлы әліпбиі туралы мазмұндама жазу. Табиғи, жасанды және тіл дыбыстары жөнінде диалог, монолог құрастыру.

«Буын», «Сөз» диктанттарын жазу.

 

Өзіңе жақын адамға арнап сипаттама эссе жазу, мектебіңді сипаттау, синоним,антоним  сын есімдер табу бойынша жарыстар ұйымдастыру.

 

Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу, диктант жазу(«Өзіңді тап», терме диктанттары).

 

Тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсініп, тірек сөздер арқылы негізгі ойды анықтау;мәтіндегі негізгі ойды бір сөйлемге сыйдырып жазу. Сөз туралы мақал-мәтелдерді тарқатып, шағын эссе жазу.

 

Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу; мазмұнды суреттер арқылы шағын мәтін жазу немесе ертегі құрастыру, жаттау диктантын жазып дағдылану.

 

Эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды  бөлімдерін  сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны  сипаттап не суреттеп жазу; еркін, «Орныңды тап» диктанттарын жазу.

 

Тақырыпқа сай мәтін таңдап, түрлі диктанттар жазу (дәстүрлі диктант, жаттау диктанты, іріктеу диктанты, оқу диктанты, шығармашылық диктант және т.б.).

 

Түрлі диктанттар жазу (дәстүрлі диктант, жаттау диктанты, іріктеу диктанты, оқу диктанты, шығармашылық диктант және т.б.).

 

 

 

6.4.7.1 Диктант жазу (шығармашылық, терме, жаттау, сөздік); мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп түзету.

 

Эссе тақырыбынан ауытқымай, абзац түрлерін жүйелі құрастырып, көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу  себептерін айқын көрсетіп жазу  («келісу, келіспеу» эссесі); мәтіннің әр түріне мысал жазу.

 

Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді  іріктей отырып, жинақы мәтін жазу; мазмұндама (суретке қарап, өлең сөзді оқу арқылы, дәстүрлі) түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру.

 

7 септікке сөйлемдер құрастыру;

синтаксистік модельдер бойынша сөйлем құрастыру.

Зат есімнің жасалуын ескере  отырып, хат жазу; шығармашылық диктант жазу.  Мазмұндама түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру.

 

Мазмұнды суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша шағын әңгіме құрастыру;  сөздік, қатеден сақтандыру, ескерту диктанттары.

 

Белгілі бір тақырыпта сипаттау, пайымдау, баяндау эссесін жазу. Терме диктант жазу.

 

Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру; сөздік, шығармашылық диктанттар жазу.

 

Ұсынылған тақырып бойынша деректер жинақтай отырып, мәтін құрастыру. Ескерту диктанты, терме диктантын жазу.

 

Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, тұрақты тіркестер мен еркін тіркестерді қатыстыра отырып, мазмұндама жазу. Терме диктантын жазу.

7.4.7.1 Белгілі бір тақырыпқа өлең, өтірік өлең жазу, оны орфоэпиялық ережелерді сақтай отырып оқу. Хабарлама жазу, дәстүрлі диктант жазу.

 

Сөздің құдіреті туралы аргументтік эссе жазу.

 

Афоризм, нақыл сөздерді қолдана отырып, әдеби эссе жазу.Әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру.

 

Септік жалғауларын дұрыс қолданып, монолог жазу. Перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация,тезис)

жазу.

 

Сын есім шырайларын қолдана отырып, сурет бойынша мазмұндама жазу.Сын есімнің мағыналық түрлеріне,оның жасалу жолдарына терме диктант алу.

Шақ формаларын дұрыс қолдана отырып, ойдан ертегі құрастыру.Мәтіндерді түзету және редакциялау; күнделік жазу.

 

Сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерін кеңінен қолданып, техниканың жетістіктері туралы кереғар эссе жазу.

Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу.

 

Модаль сөздерді қатыстырып, диалог құрастыру.Электрондық хат жазу.

 

Рең мәнін тудыратын жұрнақтарды пайдалана отырып, шағын әңгіме құрастыру . Сөз тудырушы жұрнақ пен рең мән тудыратын жұрнақты ажырату үшін жабық тапсырмалар беру.

8.4.7.1 Белгілі бір тағам түріне жарнама жазу және үндестік заңын сақтай отырып, оны көпшілік алдында қорғау.

 

Лексикалық бірліктерді пайдалана отырып, аяқталмаған мәтін бойынша мазмұндама жазу. Сәлем хат,сәлем қоржынын жазу.Ауызекі сөйлеу стилінде диалог құрастыру.

 

Түстердің адамға тигізетін әсері туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Сын есім тудыратын жұрнақтарды анықтау мақсатында пейзаж жазу, шығармашылық диктант.

 

Шағын әңгіме жазу.

Әртүрлі тақырыпта қимылдық әрекеттерді білдіретін мақала құрастыру.

 

Еліктеуіш сөздерді молынан қолдана отырып, диалог, полилог құрастыру.Өтірік өлең құрастыру,

еркін диктант жазу.

 

Баспасөз беттеріндегі материалдарды түзету және реадакциялау (қателерді түзету және мазмұнын толықтыру). Сәйкесінше мақала жазу.

 

Еркін тақырыпта шығарма жазу барысында сөз таптарының барлық түрлерінің қамтылуын ескеру.

Сөз таптарының сөйлемдегі қызметіне әңгіме құрастыру, “Орныңды тап” диктантын жазу.

 

Жай сөйлемдердің түрлерін қолдана отырып белгілі бір тақырыпта шағын әңгіме жазу, диалог құрастырып айту.

 

9.4.7.1 Лексикалық мағынасы жоқ сөздер туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Хабарлама жазу, ғаламтор желісінен алынған аудиохабарламаларды кесте түрінде ақпаратты салыстыру.

 

Синтаксистік қатынастарды зерделей отырып, өмірбаян жазу.

 

Қазақ тіліндегі грамматикалық категориялар тақырыбы бойынша дәріс, баяндама тезистерін дайындау. Шығармашылық ізденіс жұмыстарын жасау.

 

Сүхбат, репортаж, ақпарат жазу. Графикалық диктант.

 

Сөздердің байланысу тәсілдері мен түрлерін қатыстыра отырып әртүрлі жағдаяттарға сәйкес өтініш жазу.

 

Жалаң және жайылма жай сөйлемдердің көмегімен сыныптасына мінездеме жазу. М.Әуезов әңгімелеріндегі жай сөйлемдердің қолданысына қатысты шағын ізденіс жұмысын жазып, оны қорғау.

 

Теледидардан берілетін кез келген бағдарламаға рецензия жазу, салалас құрмалас сөйлем түрлерін қолдану

 

Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдерді қолдана отырып, кез келген көркем шығармаға аннотация (аңдатпа) жазу. Диктант түрлерін жазу.

Жоғары лауазымды адамға ресми хат жазу.  Хаттың түрлерін жазу. Қарасөзді өлең түріне айналдырып жазу. Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын мәтін құрастыру. Халық мақал-мәтелдері мен белгілі би, шешендердің даналық сөздерін қатыстыра отырып, ойтолғау жазу, сәйкесінше қажетті тыныс белгілерді сауатты қолдану. Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын терме, бақылау  диктанттарын жазу.

 

 

 


Негізгі  орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған «Абай мектептері» желісіндегі  5-9 -сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша

Негізгі  орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған «Абай мектептері» желісіндегі  5-9 -сыныптарына арналған «Қазақ тілі» пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасына қосымша

ұзақ мерзімді жоспар

 

5-сынып

Әдеби тіл нормалары Талдау мәтіндері Жоспардың  мазмұны Білім алушылар білуге тиісті оқу мақсаттары
1.    Заттар

1.1. Зат атаулары. Затесім.

1.2 Затесімнің лексика-семантикалықтоптары (дене мүшелері атаулары,  адам атаулары, киім атаулары, мал атаулары, тамақ атаулары, құрылыс атаулары, т.б.);

1.3 Зат есімнің сұрақтары. Кім? Не?

1.4 Жанды және жансыз зат есімдер

1.5 Жалпы зат есімдер

1.6 Жалқы зат есімдер

1.7 Антропонимдер

1.8 Топонимдер

1.9 Зат есімнің көптелуі

1.10 Көптік мағынадағы зат есімдер

1.11 Дара және күрделі зат есімдер

 

 

 

 

Адам және ғаламдағы заттар атауы

Ат қою (уәжділік)

Жер-суға қойылатын атаулардың тарихы, пайда болуы.

Туған жер. Кісі аттары.

Грамматикалық норма 5.4.4.2 Зат есім туралы түсінік; зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз) ажырата алу, олардың түрлері мен жасалу жолдарын білу. Зат есімді көптеу. Дара және күрделі зат есімдерді ажырата білу
Лексикалық норма 5.1.4.1 зат есімдердің  лексика-семантикалық топтарын ажырата алу; кісі аттары мен жер-су аттарын ажырату.
Орфографиялық норма 5.2.1.1 Бірігу, қосарлану не тіркесу арқылы жасалатын антропонимдер мен топонимдерден, көптік тұлғадағы зат есімдерден терме диктант жазу.
Орфоэпиялық норма 5.3.1.1 Бірігу, қосарлану не тіркесу арқылы жасалатын антропонимдер мен топонимдерді ықпал талаптарын сақтап дұрыс айту.
Мәтінтану Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау; тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; мәтіннен зат есімнің мағыналық түрлерін (жалпы, жалқы, жанды, жансыз), көптік тұлғадағы және дара, күрделі зат есімдерді ажырата білу.
Мәтінтудыру Берілген тақырыптағы немесе соған ұқсас мазмұндағы мәтіндерді тыңдап,  дәстүрлі мазмұндама жазу.
2.               Қазақ тілінің әліпбиі. Дыбыстар

2.1           Дыбыс пен әріп

2.2           Дауысты/дауыссыз дыбыстар

2.3           Дауысты дыбыстардың түрлері

2.4           Дауыссыз дыбыстардың түрлері

2.5           Буын және оның түрлері

2.6           Үндестік заңы

2.7           Ерін үндестігі

2.8           Жуан-жіңішке дыбыстар үндестігі

2.9           Тасымал

 

Табиғи дыбыстар, жасанды дыбыстар

Ойдың дауыс арқылы жарыққа шығуы. Ауызша тіл. Тіл дыбыстары

 

Грамматикалық норма

5.4.1.1 Қазақ әліпбиінің ретін және дыбыс пен әріптің айырмасын түсіну;

қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымал талаптарын, үндестік заңын білу.

Орфографиялық норма 5.2.1.1 Қазақ тілінің дыбыстық жүйесін, буын және тасымалдың  емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу.
Орфоэпиялық норма 5.3.1.1 Буын үндестігін, оның ішінде лингвалды және лабиалды үндестіктерді  сақтау; түбір мен қосымшаның және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарын білу, сақтау.
Мәтінтану Мәтінге сәйкес келетін кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру; тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы  тақырыпты болжау; мәтіннен бірыңғай жуан / жіңішке  дауыстылардан тұрған сөздерді тауып, оларға фонетикалық талдау жасау.
Мәтінтудыру Туған жер,               А. Байтұрсынұлы әліпбиі туралы мазмұндама жазу. Табиғи, жасанды және тіл дыбыстары жөнінде диалог, монолог құрастыру. «Буын», «Сөз» диктанттарын жазу
3. Заттың белгісі

3.1 Сын есім. Сын есімнің сұрақтары

3.2 Сын есімнің лексика-семантикалық топтары

3.3 Адамның келбетін сипаттайтын және мінезін білдіретін сөздер

3.4 Дара және күрделі сын есімдер

3.5 Сынның дәрежесі

3.6 Салыстырмалы шырай

3.7 Салыстырмалы шырай емлесі

3.8 Күшейтпелі шырай

3.9 Күшейтпелі шырай емлесі

 

 

 

 

 

 

 

Сипаттау мәтіндері

1)Адамның сырт келбеті, мінез-құлқы;

2) Қазақ ұғымындағы түр-түсті білдіретін сөздердің мәдени семантикасы (ақ (сүт), қара (шаңырақ), көк (аспан), сары (уайым), қоңыр (дауыс)

3) Сын есімі мол кездесетін жалпы  мәтіндер

Грамматикалық норма 5.4.1.1 Сын есім, сын есімнің сұрақтары,құрамына қарай түрлері және шырайлары туралы білу.
Лексикалық норма 5.1.4.1 Сын есімнің лексика-семантикалық топтарын мәнмәтін арасынан ажырата білу.
Орфографиялық норма 5.2.5.1 Сын есімдерді орфографиялық нормаға сай жазу.
Орфоэпиялық норма

5.3.6.1 Күрделі сын есімдер мен бірінші сыңары сын есімнен болған күрделі сөздерді    орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау.

 

Мәтін талдау Тірек сөздер мен жетекші сұрақтар  арқылы негізгі ойды анықтау; мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру; мәтіннен сын есімнің шырайларын тауып, оларды ажырата білу.
Мәтінтудыру Өзіңе жақын адамға арнап сипаттама эссе жазу, мектебіңді сипаттау, синоним,антоним  сын есімдер табу бойынша жарыстар ұйымдастыру.
4.    Заттың саны

4.1 Сан есім. Дара және күрделі сан есімдер

4.2 Сан есімнің мағыналық топтары

4.3 Есептік сан есім

4.4 Реттік сан есім

4.5 Жинақтық сан есім

4.6 Болжалдық сан есім

4.7 Бөлшектік сан есім

4.8 Топтау сан есім

4.9 Сан есімнің емлесі

 

1)Сандар қайдан пайда болған.

2) Қазақ ұғымын-дағы сандардың мәдени семанти-касы.

3) Халық өлшемдері

Грамматика лық норма 5.4.4.3 Сан есімнің құрамына қарай және мағыналық түрлерін ажырата білу,  сан есімді зат есім орнына қолдана білу, заттану ұғымына мысалдар келтіру.
Орфография лық норма

5.2.6.1 Сан есімдердің құрамына қарай және мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу.

 

Орфоэпиялық норма

5.3.5.1 Сан есімдерді орфоэпиялық нормаға сай айту.

 

Мәтінтану Тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша  ақпаратты анықтау.  Оқылым стратегияларын қолдану,  жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу. Мәтіннен сан есімдерді құрамына қарай түрлерін ажырату.
Мәтінтудыру Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу, диктант жазу(«Өзіңді тап», терме диктанттары)
5. Сөздің мағынасы

5.1 Сөздің тура және ауыспалы мағынасы

5.2 Көп мағыналы сөздер

5.3 Омонимдер

5.4 Синонимдер

5.5 Антонимдер

5.6 Сөздік құрамдағы сөздердің қолданылу аясы

5.7 Терминдер

5.8 Кәсіби сөздер

5.9 Кірме сөздер

 

Кім болам? Сөз туралы мақал-мәтелдер

«Сөздер сөйлейді»,

«Сөздер құпиясы деген мағынадағы мәтіндер.

Өзге тілден енген сөздер туралы мәтін.

Лексикалық норма 5.4.1.1 Сөздің тура және ауыспалы мағынасын түсіну, ажырату;кәсіби сөздер мен терминдердің қолданыс аясын түсіну және ажырата алу. Төл сөз бен кірме сөздерді ажырата білу. Мәтіннен көп мағыналы сөздерді,антонимдер мен синонимдерді, омонимдерді таба білу.
Орфография лық норма

5.1.5. Терминдерді, кірме сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу.

 

Орфоэпиялық норма

5.2.2.1 Көп мағыналы сөздерді, кәсіби сөздер мен терминдерді, кірме сөздерді орфоэпиялық нормаға сай айтуды үйрену.

 

Мәтінтану 5.3.3.1 Тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша  өз ойын білдіру, лексиканың ауызекі мәтіннен сөйлеу және жазба тілдердің стильдік айырмашылықтарын тану. Мәтіннен терминдерді, кәсіби сөздерді, көп мағыналы сөздерді, омонимдерді, синонимдерді, антонимдерді табу.

 

 

 

 

 

 

Мәтінтудыру Сюжетті суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша әңгіме құрастыру; мәтіндегі негізгі ойды бір сөйлемге сыйдырып жазу. Сөз туралы мақал-мәтелдерді тарқатып, шағын эссе жазу.
6. Әрекет

6.1 Етістік.Етістіктің мағыналық топтары

6.2 Дара және күрделі етістіктер

6.3 Болымды және болымсыз етістіктер

6.4 Негізгі және көмекші етістіктер

6.5 Тұйық етістік

6.6 Етістіктің шақтары

6.7 Осы шақ

6.8 Өткен шақ

6.9 Келер шақ

 

 

 

Заттар мен құбылыстардың қозғалысы, жалпы қозғалыс, әрекет туралы мәтіндер

Грамматикалық норма

 

 

 

 

 

 

 

Лексикалық норма

5.4.2.1 Етістік және оның түрлері, шақтары туралы білу; етістіктің шақтарын, негізгі және көмекші етістіктерді ажырата білу.

5.1.6.1 Етістіктің мағыналық топтарымен танысу.

 

Мәтінтану Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау. Мәтінде кездесетін етістік тұлғаларын ажырата білу.
Мәтінтудыру Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша  негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін  жазу; мазмұнды суреттер арқылы шағын мәтін жазу немесе ертегі құрастыру;жаттау диктантын жазып дағдылану.
7.Сөзжасау

7.1 Сөздің жасалу жолдары

7.2 Сөз құрамы

7.3 Түбір және қосымша

7.4 Түбір

7.5 Түбірлес сөздер

7.6 Түбір сөз және туынды сөз

7.7 Жұрнақ

7.8 Жалғау

7.9 Жалғаудың түрлері

7.10 Жұрнақтың түрлері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тіл байлығы

Әдеби тіл

Сөздік қордың толығуы жөнінде мәтіндер.

Грамматикалық норма 5.4.4.1 Сөздің жасалу жолдарымен танысып,құрамын тану, жұрнақ пен жалғаудың түрлерімен танысу, мәтін ішінен түбірлес сөздерді, жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша ажырата білу.
Орфографиялық норма 5.1.5.1  Түбір мен қосымша арасындағы орфографиялық норманы сақтай білу.
Орфоэпиялық норма 5.2.1.1 Түбір сөзге қосымша жалғану кезінде пайда болатын өзгерістерді ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау.
Мәтінтану 5.3.4.1 Тыңдалған мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселені анықтап,  өз ойын білдіру. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну,  анықтау. Мәтіндегі сөздерге сөзжасамдық талдау жасау.
Мәтінтудыру Эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды  бөлімдерін  сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны  сипаттап не суреттеп жазу. Еркін, «Орныңды тап» диктанттарын жазу.
8. Дара және күрделі сөз

8.1 Күрделі сөздердің түрлері

8.2 Біріккен сөздер

8.3 Біріккен сөздердің емлесі

8.4 Қос сөздер

8.5 Қайталама қос сөздер

8.6 Қосарлама қос сөздер

8.7 Қос сөздердің емлесі

8.8 Қысқарған сөздер

8.9 Қысқарған сөздердің емлесі

8.10 Тіркесті сөздер және олардың емлесі

 

Құрамында біріккен, қос, қысқарған, тіркесті сөздері көп мәтіндер.

Бірігу арқылы жер-су аттары

Қысқарған сөздер – университет тарихы.

Грамматикалық норма

5.4.4.4 Біріккен сөз, қос сөз, тіркесті сөздер және қысқарған сөздердің құрамын, сыңарларын ажырата білу. Мәтін ішінен дара және күрделі сөздерді ажырата білу.

 

Орфографиялық норма 5.2.6.1 Күрделі сөздерді түбір күйінде және оларға қосымша жалғанған кездегі ерекшеліктерді ескере отырып, дұрыс жазу. Тақырып бойынша жеке сөздер, бірге, бөлек және дефис арқылы жазылатын сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу.
Орфоэпиялық норма

5.3.6.1  Күрделі сөздердің жігінде болатын орфоэпиялық өзгерістерді сақтау, оларға қосымша жалғанған кездегі өзгерістерді дыбыстай білу.

 

Мәтінтану Оқылым стратегияларын қолдану,  жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу. Мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып, түзету және редакциялау.
Мәтінтудыру Тақырыпқа сай мәтін таңдап, түрлі диктанттар жазу (дәстүрлі диктант, жаттау диктанты, іріктеу диктанты, оқу диктанты, шығармашылық диктант және т.б.).
9.Тіл және сөз

9.1 Тілдің табиғаты мен мәні

9.2 Тілдің қызметтері

9.3 Ауызша және жазбаша тіл

9.4 Ауызша тілдің дамуы

9.5 Жазудың пайда болуы және дамуы

9.6 Дүние жүзі тілдері

9.7 Ана тілі

9.8 Қазақ тілі және оған туыстас тілдер

9.9 Қазақ тілінің сөз байлығы

9.10 Сөздің тілге қатысы

Тіл туралы мәтіндер. Әлем тілдері. Тілдің пайда болуы, жазудың пайда болуы,  А. Байтұрсынұлының төте жазуы  туралы мәтіндер.
Мәтінтану 5.2.5.1 Мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру; тірек сөздер  мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы  тақырыпты болжау.  Мәтін  мазмұнын түсінуге,  нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру. Мәтін ішінен өткен сабақтан таныс тіл бірліктерін тану.
Мәтінтудыру Түрлі диктанттар жазу (дәстүрлі диктант, жаттау диктанты, іріктеу диктанты, оқу диктанты, шығармашылық диктант және т.б.).

6-сынып

Әдеби тіл нормалары Талдау мәтіндері Жоспардың  мазмұны Білім алушылар білуге тиісті оқу мақсаттары

 

Сөйлем

1.1 Сөйлем түрлері

1.2 Хабарлы сөйлем

1.3 Сұраулы сөйлем

1.4 Сұраулы сөйлемнің жасалу жолдары

1.5 Сұраулы сөйлемнің семантикалық ерекшеліктері

1.6 Лепті сөйлем

1.7 Тыныс белгі

1.8 Сөйлем соңында келетін тыныс белгілер

1.9 Сөйлем ішінде келетін тыныс белгілер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Хабарлау, сұрау, көңіл-күйіңді білдіру мәтіндері. Грамматикалық норма Мәтін ішінен сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін ажырата білу.
Пунктуациялық норма 5.1.4.1 Сөйлем соңында және ішінде тыныс белгілерін дұрыс қоюды үйрену.
Орфографиялық норма

5.2.1.1 Сұраулық шылаулар мен да/де шылауларының емлесін білу .

 

Орфоэпиялық норма

5.3.1.1 Сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлерін дұрыс интонацияға салып, орфоэпиялық нормаға сай айту.

 

Алаш азаматтары туралы Мәтінтану Мәтіннің атауын талқылау және  алғашқы бөлігін тыңдау арқылы көтерілетін мәселені  болжау. Мәтіннен негізгі және қосымша, детальді ақпаратты анықтау, түсіндіру; мәтіннен сұраулы немесе лепті сөйлемдерді таба білу; әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру.
Мәтінтудыру Диктант жазу (шығармашылық, терме, жаттау, сөздік); мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп түзету.
2. Мәтін

2.1 Мәтіннің құрамы

2.2 Мәтіннің түрлері. Әңгімелеу мәтіні

2.3Сипаттау мәтіні

2.4 Пайымдау мәтіні

2.5 Көркем мәтіннің жанрлары

2.6 Әңгіме

2.7 Өлең

2.8 Повесть

2.9 Роман

2.10 Поэма

 

Пайымдау, сипаттау,баяндау мәтіндері

 

Мәтінтану Мәтін туралы білу,  мәтін жанрымен,  түрлерімен және құрамымен танысу. Тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты  анықтау; мәтіннен негізгі және қосымша ақпаратты, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру. Мәтіннен айтылу мақсатына қарай сөйлем түрлерін ажырата білу.
Мәтінтудыру Эссе тақырыбынан ауытқымай, абзац түрлерін жүйелі құрастырып, көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу  себептерін айқын көрсетіп жазу  («келісу, келіспеу» эссесі); мәтіннің әр түріне мысал жазу.

 

 

3. Сөздік қор және сөздік құрам

3.1 Сөздік құрамды байытатын сөздер

3.2 Термин сөздердің түрлері

3.3 Төл сөздер және басқа тілден енген сөздер

3.4 Көнерген сөздер

3.5 Жаңа сөздер

3.6 Жаңа сөздердің түрлері және жасалу жолдары

3.7 Фразеологизмдер

3.8 Мақал-мәтелдер

3.9 Көп мағыналы сөздер және омонимдер

3.10 Жаргон сөздер

 

 

Жаңа сөздер мен термині бар мәтіндер мен көне сөздер, мақал-мәтел ордасы бар мәтіндер Лексикалық норма Сөздік қор және сөздік құрам ерекшеліктерін түсіну; кірме сөздер, төл сөздер, терминдер және т.б. туралы білу және олардың қолданыс аясын түсіну; фразеологизм, мақал-мәтелдердің эмоционалды мәнін, көркемдік ерекшеліктерін түсініп қолдану.
Орфографиялық норма Терминдер, көнерген сөздер, жаңа сөздерді т.б. орфографиялық нормаға сай дұрыс жазу.
Пунктуациялық норма Мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді мәтін ішінде дұрыс қолдану.
Орфоэпиялық норма Мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді  орфоэпиялық нормаға сай дұрыс айту.
Мәтінтану Тыңдалған мәтін мазмұны бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап беру, мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстыру. Көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру,  мәтіннен терминдерді, көнерген сөздерді, жаңа сөздерді, фразеологизмдерді таба білу.
Мәтінтудыру Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді  іріктей отырып, жинақы мәтін жазу; мазмұндама (суретке қарап, өлең сөзді оқу арқылы, дәстүрлі) түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру.

4. Зат есімнің түрлері

4.1 Зат есімнің жасалуы

4.2 Зат есім тудыратын жұрнақтар

4.3 Зат есімдердің жіктелуі

4.4 Зат есімдердің септелуі

4.5 Атау септік

4.6 Ілік септік

4.7 Барыс септік

4.8 Табыс септік

4.9 Жатыс септік

4.10 Шығыс септік

4.11 Көмектес септік

4.12 Зат есімдердің тәуелденуі

Мамандыққа қатысты мәтіндер мен меншіктеуге иелік мәніндегі мәтіндер Грамматикалық норма 5.4.4.3 Зат есімнің құрамын, жасалуын және зат есім тудыратын жұрнақтарды ажырата білу. Зат есімдерді жіктеу, септеу және тәуелдеу.
Орфографиялық норма

5.2.6.1 Зат есімдерге қосымша жалғанғанда ескерілетін орфографиялық нормаларды білу.

 

Мәтінтану Мәтін құрылымын тани білу. Мәтіннен жалғау жалғанған зат есімдерді табу және жалғау түрін ажырату. Мәтін ішінде кездесетін зат есім түрлеріне морфологиялық талдау жасау.
Мәтінтудыру

7 септікке сөйлемдер құрастыру,

синтаксистік модельдер бойынша сөйлем құрастыру.

Зат есімнің жасалуын ескере  отырып, хат жазу, шығармашылық диктант жазу.  Мазмұндама түрлерін жазу дағдысын қалыптастыру.

 

5. Есімдік

5.1 Есімдіктің мағыналық түрлері

5.2 Жіктеу есімдігі

5.3 Жіктеу есімдігінің септелуі

5.4 Сілтеу есімдігі

5.5 Сұрау есімдігі

5.6 Өздік есімдігі

5.7 Жалпытау есімдігі

5.8 Болымсыздық есімдігі

5.9 Белгісіздік есімдігі

5.10 Есімдіктің емлесі

 

 

Есімдіктер көп кездесетін мәтіндер Грамматикалық норма Есімдіктің қолданылу мақсатын түсіну. Есімдікті зат есім, сын есімнің орнына қолдану. Мағыналық түрлерін ажырата білу.
Орфографиялық норма

Еш, әлде, әр, қайсы, өз, кей, бір сөздерімен тіркескен есімдіктерді дұрыс жаза білу. Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін офрографиялық нормаға сай жазу.

 

Орфоэпиялық норма

Есімдіктердің дара және күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай айту.

 

Мәтінтану Мәтіннің түрін, жанрын ажырата білу, мәтіндегі есімдіктерді табу, мағыналық түріне қарай ажырату.
Мәтінтудыру Мазмұнды суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша шағын әңгіме құрастыру, сөздік, қатеден сақтандыру, ескерту диктанттары
6. Етістік және оның түрлері

6.1 Етістер

6.2 Тұйық етістік: септелуі және тәуелденуі.

6.3 Етістіктің райлары:ашық рай

6.4 Бұйрық рай

6.5 Шартты рай

6.6 Қалау рай

6.7 Есімше

6.8 Көсемше

6.9 Салт, сабақты етістіктер

 

 

 

 

 

 

Грамматикалық норма Сөйлем ішінде, мәтін құрамында етістіктің рай түрлерін, етіс жұрнақтарын, есімше мен көсемшені қолдана білу. Тұйық етістікті дұрыс септеу және тәуелдеу. Салт, сабақты етістіктерді ажырату.
Орфографиялық норма

Тұйық етістіктің септелу және тәуелдену кезіндегі орфографиялық нормаларды сақтау.

 

Орфоэпиялық норма

Етістікке қосымша жалғану кезіндегі орфоэпиялық нормаларды сақтау.

 

Мәтінтану Мәтіннен етістерді, есімше, көсемшелерді табу, етістіктерді рай түсіне қарай ажырату.
Мәтінтудыру Белгілі бір тақырыпта сипаттау, баяндау эссесін жазу. Терме диктант жазу.

 

7.Үстеу

7.1 Үстеудің құрамдық түрлері

7.2 Үстеудің мағыналық түрлері

7.3 Мезгіл үстеуі

7.4 Мекен үстеуі

7.5 Сын-қимыл үстеу

7.6 Мөлшер үстеуі

7.7 Күшейткіш үстеу

7.8 Мақсат үстеуі

7.9 Себеп-салдар үстеуі

7.10 Үстеудің емлесі

 

 

Грамматикалық норма Үстеу және оның құрамдық, мағыналық түрлерін ажырата білу.
Орфографиялық норма Үстеудің мағыналық түрлерін орфографиялық нормаға сай жазу, дефис арқылы, бірігу арқылы, тіркесі арқылы жазылатын үстеулер.
Орфоэпиялық норма

Үстеудің күрделі түрлерін орфоэпиялық нормаға сай дыбыстау.

 

 

Мәтінтану Мәтіннен үстеулерді тауып, мағыналық түріне қарай ажырату; синонимдер қатарын түрлендіріп қолдану. Ауызекі сөйлеу этикеттері мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату.
Мәтінтудыру Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру.  Сөздік, шығармашылық диктанттар жазу.

8. Шылау сөздер туралы түсінік

8.1 Жалғаулық шылаулар

8.2 Қарсылықты қатынасты білдіретін жалғаулықтар

8.3 Талғаулы қатынасты білдіретін жалғаулықтар

8.4 Себеп-салдарлық қатынасты білдіретін жалғаулықтар

8.5 Септеулік шылаулар

8.6 Барыс септіктегі сөздермен тіркесетін септеуліктер

8.7 Шығыс және көмектес септіктегі сөздермен тіркесетін септеуліктер

8.8 Демеулік шылаулар

8.9 Шылау сөздердің емлесі

 

Грамматикалық норма

Шылау және оның түрлерін ажырата білу.

 

Орфографиялық норма Шылаудың емлесімен танысу, дефис арқылы жазылатын шылауларды есте сақтау. Шылаудың бөлек жазылатындығын ескеру.
Орфоэпиялық норма

Шылаудың басқа сөздермен тіркескендегі үндестік заңын сақтау.

 

Мәтінтану

Мәтіннен шылауларды тауып, түріне қарай ажырату.

Мәтіннен негізгі және қосымша ақпараттарды, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру.

Мәтінтудыру Ұсынылған тақырып бойынша деректер жинақтай отырып, мәтін құрастыру. Ескерту диктанты, терме диктантын жазу.
 

9.Сөз тіркестері

9.1 Сөз тіркесіне тән белгілер

9.2 Сөз тіркстерінің күрделі сөздерден айырмашылығы

9.3 Зат есім + сын есім

9.4 Сын есім+есім

9.5 Сан есім + есім

9.6 Зат есім + етістік

9.7 Сын есім + етістік

9.8 Сан есім + етістік

9.9 Тұрақты тіркес және еркін тіркес

Ғылыми мәтін (тұрақты және еркін тіркесті шығарма) Грамматикалық норма Сөз тіркестері және оларға тән белгілерді түсіну. Тұрақты тіркесті еркін тіркестен ажырата білу.
Орфоэпиялық норма Айтылым кезінде сөз тіркесі жігіндегі дыбыстық өзгерістерді сақтауға дағдылану.
Мәтінтану Мәтіннен еркін сөз тіркестері мен тұрақты тіркестерді танып, құрамын талдау.
Мәтінтудыру Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, тұрақты тіркестер мен еркін тіркестерді қатыстыра отырып, мазмұндама жазу. Терме диктантын жазу.

7-сынып

Әдеби тіл нормалары Талдау мәтіндері Жоспардың  мазмұны Білім алушылар білуге тиісті оқу мақсаттары

1. Үндестік

1.1 Үндестік заңы. Буын үндестігі

1.2 Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар

1.3 Дыбыс үндестігі. Ықпалдың түрлері

1.4 Ілгерінді ықпал

1.5 Кейінді ықпал

1.6 Орфоэпия: сөздердің дұрыс дыбысталуы, айтылуы

1.7 Әуез

1.8 Тембр

1.9 Интонация

1.10 Кідіріс (пауза)

 

 

 

Ықпал түрлері көрініс тапқан мәтіндер Орфографиялық норма Фразадағы үндестік заңын және оның түрлерін білу арқылы буын үндестігі және дыбыс үндестігі кезіндегі орфографиялық нормаларды сақтау.
Орфоэпиялық норма

Қазақ орфоэпиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып, сөздерді дұрыс дыбыстау. Сөйлеу ағымындағы интонацияның құрамдас бөліктері: әуен, әуез, тембр, кідірісті сөйлеу тіліне сай қолдану.

 

Мәтінтану

 

Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау. Мәтін бойынша үндестік заңына қатысты сұрақтар құрастыру.
Мәтінтудыру Белгілі бір тақырыпқа өлең, өтірік өлең жазу, оны орфоэпиялық ережелерді сақтай отырып оқу. Хабарлама жазу, дәстүрлі диктант жазу.

2. Сөздердің көпмағыналылығы

2.1 Көпмағыналы сөздер және омонимдер

2.2 Қимылды білдіретін қарсы мәндес сөздер

2.3 Заттың сын-сапасын білдіретін қарсы мәндес сөздер

2.4 Синонимдердің жиі қолданылатын түрі

2.5 Айтуға тыйым салынатын сөздер

2.6 Эвфемизмдер және дисфемизмдер

2.7 Сөздердің қолданылу өрісіне байланысты түрлері

2.8 Салт-дәстүрге қатысты пайдаланылатын лексика

2.9 Ұлттық дүниетанымға қатысты лексика

2.10 Мәдениет пен өнерге қатысты лексика

 

 

Көп мағынада қолданылатын сөздерге, эвфемизм, дисфемизм, салт-дәстүр т.б. қатысты мәтіндер Лексикалық норма Көпмағыналы сөздер және омонимдер, антонимдер, синонимдер, эвфемизмдер мен дисфемизмдер және олардың қолданылу аясы туралы білу. Ұлттық дүниетанымға, салт-дәстүрге, мәдениет пен өнерге қатысты сөздермен танысу.
Мәтінтану Мәтіннен көп мағыналы сөздерді, синоним, антоним,омонимдерді, эвфемизм мен дисфемизмдерді табу. Мәтінде кездесетін халқымыздың салт-дәстүріне қатысты сөздер мен сөз тіркестерін табу. Мәтіннен ұлттық дүниетанымға, мәдениет пен өнерге қатысты негізгі тірек сөздер мен сөз тіркестерін, сөйлемдерді табу.
Мәтінтудыру Сөз құдіреті туралы аргументтік эссе жазу.

3. Байланыстыру құралдары

3.1 Сөзді бастауға қатысты тілдік құралдар

3.2 Пікір мен ойды әрі қарай жалғастыру үшін пайдаланылатын тілдік құралдар

3.3 Афоризмдерді, нақыл сөздерді пайдаланып айту үшін қажетті тілдік құралдар

3.4 Ой мен пікірді салыстыру үшін пайдаланылатын байланыстырушы тілдік құралдар

3.5 Ой мен пікірді қорытындылау үшін пайдаланылатын тілдік құралдар

 

Тілдегі байланыс құралдары келтірілген мәтіндер Пунктуациялық  норма Тілдегі байланыс құралдары арасына қатысатын белгілерді қою.
Орфоэпиялық норма Тілдегі байланыс құралдарын айту барысында орфоэпиялық заңдылықтарды сақтау.
Мәтін талдау Мәтіндегі байланыс құралдары болатын сөз бастаушы, ой жалғастырушы, сөз қорытушы құралдарды табу. Мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау.
Мәтінтудыру Афоризм, нақыл сөздерді қолдана отырып, әдеби эссе жазу. Әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру.

4.               Септік жалғаулары

4.1.          Жай септеу

4.2.          Тәуелдік септеу

4.3.          Атау

4.4.          Ілік

4.5.          Барыс

4.6.          Табыс

4.7.          Жатыс

4.8.          Шығыс

4.9.          Көмектес

Септік жалғаулары түрлі грамматикалық мағыналарда қолданылған мәтіндер. Грамматикалық норма Септік жалғауларының функционалды мағыналарын білу.
Мәтінтану Мәтіннен септік жалғауларының мағыналарын анықтау.
Мәтінтудыру

Септік жалғауларын дұрыс қолданып, монолог жазу. Перифраз тәсілдері арқылы жинақы мәтін (аннотация, тезис)

жазу.

5.               Сын есім

5.1 Сын есімнің лексика-семантикалық топтары:

Заттың көлемін, қасиетін сипаттайтын сөздер;

5.2 Сапалық және қатыстық сын есімдер.

5.3 Күрделі сын есімдер

 

Заттың көлемі, қасиеті сипатталатын мәтіндер.

Қатыстық сын есімдер көп кездесетін мәтіндер.

Грамматикалық норма Заттың көлемін, қаисетін сипаттайтын сөздерді білу; сапалық және қатыстық сын есімдерді, күрделі сын есімдердің жасалу жолдарын білу.
Орфографиялық норма

Тіркесу, бірігу, қосарлану арқылы жасалған сын есім сөздердің жазылу емлесін білу.

 

Орфоэпиялық норма Сын есім сөздерді айтылу сазына қарай дыбыстау.
Мәтінтану Мәтіннен сапалық және қатыстық сын есімдерді, күрделі, туынды сын есімдерді табу;
Мәтінтудыру Сын есім шырайларын қолдана отырып, сурет бойынша мазмұндама жазу. Сын есімнің мағыналық түрлеріне, оның жасалу жолдарына терме диктант алу.

6. Етістіктің шақтары

6.1 Осы шақ: нақ осы шақ

6.2 Ауыспалы осы шақ

6.3 Келер шақ:мақсатты келер шақ

6.4 Болжалды келер шақ

6.5 Ауыспалы келер шақ

6.6 Өткен шақ

6.7 Жедел өткен шақ

6.8 Бұрынғы өткен шақ

6.9 Ауыспалы өткен шақ

6.10 Шақ түрлерінің стильдерде қолданылу ерекшеліктері

 

Әртүрлі шақ тұлғалары қолданылған мәтіндер Грамматикалық норма Етістіктің шақ категориясымен танысу, оның ерекшеліктерін тану.
Орфографиялық  норма

Етістіктің шақ формасын жасайтын жұрнақтарды түбірге дұрыс жалғау.

 

Мәтінтану

Мәтіннен шақтық мағыналарды табу.

Ақпаратты түсіну, салыстырмалы анализ жасау.

Мәтінтудыру Шақ формаларын дұрыс қолдана отырып, ойдан ертегі құрастыру. Мәтіндерді түзету және редакциялау; күнделік жазу.

7. Синтаксис. Сөйлем мүшелері

7.1 Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері

7.2 Бастауыш

7.3 Баяндауыш

7.4 Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықша

7.5 Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері

7.6 Толықтауыш

7.7 Анықтауыш

7.8 Пысықтауыш

7.9 Сөйлемнің үйірлі мүшелері

7.10Айқындауыш мүшелер

Грамматикалық норма Сөйлемнің тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерімен танысу, оларды бір-бірінен ажырата білу. Тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелерінің сөйлем жасаудағы өзіндік орнын, қызметін түсіну.
Пунктуациялық  норма

Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықшаға қатысты норманы білу.

Айқындауыш, сөйлемнің үйірлі мүшелеріне қатысты тыныс белгілерін білу.

Мәтінтану Берілген мәтінді сөйлем мүшелеріне талдау. Мәтін тақырыбын ашудағы сөйлемнің үйірлі мүшелері мен айқындауыш мүшелердің қызметін анықтау.
Мәтінтудыру

Сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерін кеңінен қолданып, техниканың жетістіктері туралы кереғар эссе жазу.

Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу.

8. Модальділік

8.1 Модальділік категориясы

8.2 Модальділік пен рай категориясының арақатынасы

8.3 Мүмкіндік, қажеттілік, айқындық т.б. модальділіктері

 

 

Модальділік мағыналар қамтылған мәтіндер Грамматикалық норма Тілдегі модальділік категориясының қызметін білу. Мәтіннен модаль сөздерді таба білу.
Мәтінтану Мәтіннен модальділік түрлерін табу. Модаль сөздердің мәтін түзудегі қызметін анықтау.
Мәтінтудыру Модаль сөздерді қатыстырып, диалог құрастыру. Электрондық хат жазу.
9.Зат есімнің рең мән тудыратын жұрнақтары. Атауыш сөздер. Рең мәнін білдіретін сөздер кездесетін мәтіндер Грамматикалық норма Зат есмнің рең мәнін білдіретін сөздерді, жұрнақтарын білу.  Сөз тудырушы жұрнақ пен рең мән тудыратын жұрнақты ажырату.
Мәтінтану Мәтіннен рең мәнін білдіріп тұрған сөздерді табу. Өлеңді жатқа айтқыза отырып, рең мән тудыратын сөздерді жасату
Мәтінтудыру Рең мәнін тудыратын жұрнақтарды пайдалана отырып, шағын әңгіме құрастыру.

8-сынып  

Әдеби тіл нормалары Талдау мәтіндері Жоспардың  мазмұны Білім алушылар білуге тиісті оқу мақсаттары
Фонетика. Дыбыс

1. Қазақ фонетикасы

1.1 Қазақ фонетикасының құрылымы

1.2 Қазақ сөзінің талданым желісі

1.3 Дауысты дыбыстар

1.4 Кірме әріптердің дыбыс мәні

1.5 Құранды дауысты дыбыстар

1.6 Дауыссыз дыбыстар

1.7 Дауыссыз дыбыстардың жіктелімі

1.8 Қазақ тілі дыбыстарының түрленімі

1.9 Қазақ тілі дыбыстарының естілімі

1.10 Фонологиялық талдау үлгісі

 

 

 

Қазақ фонетикасының зерттелуі туралы мәтін Грамматикалық норма Қазақ фонетикасының зерттелім дәуірлерін, қазақ тілі дыбыстарының естілімі мен түрленімін білу.
Орфографиялық норма

Дауысты және дауыссыз дыбысқа тән орфографиялық нормаларды сақтау. Орфографиялық заңдылықтың принциптерге негізделуі.

 

 

Орфоэпиялық норма

Қазақ орфографиясында қолданылатын негізгі принциптерді, ықпалдарды, екпін түрлерін  ескере отырып сөздерді дұрыс дыбыстау.

 

Мәтінтану Мәтіннен буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар жалғанған сөздерді табу, дыбыс үндестігі кезінде өзгеріске ұшыраған дыбыстары бар сөздерді анықтау. Фонологиялық талдау жасай алу.
Мәтінтудыру Белгілі бір тағам түріне жарнама жазу және үндестік заңын сақтай отырып, оны көпшілік алдында қорғау.

1. Сөз топтары.

1.1 Омонимдердің жасалу жолдары

1.2 Омонимдердің түрлері

1.3 Синонимдер және олардың жасалу жолдары

1.4 Синонимдердің түрлері

1.5 Антонимдер және олардың грамматикалық сипаты

1.6 Антонимдердің түрлері

1.7 Табу, түрлері

1.8 Эвфемизмдер: жасалу жолдары

1.9 Термин жасаудың тәсілдері

1.10 Фразеологизмдер

 

 

Құрамында омоним, синоним, антоним сөздер көп кездесетін мәтіндер.

Фразеологизмдер көп кездесетін мәтіндер.

Терминдер көп кездесетін ғылыми мәтіндер.

Лексикалық норма Сөздердің лексика-семантикалық топтары және олардың түрлері мен грамматикалық сипаттары туралы білу.
Мәтінтану

Мәтіннен синоним, антоним, омоним сөздерді, фразеологизмдер мен термин сөздерді табу.

Табу мен эвфемизмдердің шығарма немесе мәтін идеясын берудегі қызметін талдау.

Мәтінтудыру

Лексикалық бірліктерді пайдалана отырып, аяқталмаған мәтін бойынша мазмұндама жазу. Сәлем хат, сәлем қоржынын жазу.

Ауызекі сөйлеу стилінде диалог құрастыру.

3. Сын есімнің жасалу жолдары

3.1 Негізгі және туынды сын есімдер

3.3 Есім сөздерден сын есім тудыратын жұрақтар

3.4 Қатыстық сын есім: -лы, -лі, -ды, -ты, -ты, -ті жұрнақтары арқылы жасалуы (түс атауы, сапаны білдіру)

3.5 Қатыстық сын есім: -сыз, -сіз жұрнақтары арқылы жасалуы

3.6 Етістіктен сын есім тудыратын жұрнақтар

3.7 Сын есімнің мағыналық түрлері

3.8 Сын есімнің шырайлары

3.9 Күрделі сын есімдердің жиі қолданылатын түрлері

 

 

Сипаттау мәтіндері

1)Адамның сырт келбеті, мінез-құлқы;

2) Ас – адамның арқауы.

3) Қазақ ұғымындағы түр-түсті білдіретін сөздердің мәдени семантикасы (ақ (сүт), қара (шаңырақ), көк (аспан), сары (уайым), қоңыр (дауыс)

Грамматикалық норма Сын есімнің жасалу жолдары, сын есім тудырушы жұрнақтар, сын есімнің шырайларымен танысу.
Орфографиялық норма Күшейтпелі шырайдың дефис арқылы жасалған түрін дұрыс жазу, сын есімнің емлесін білу.
Орфоэпиялық норма

Күшейтпелі буын арқылы жасалған сын есімдерді орфоэпиялық нормаға сай айту.

 

Мәтін талдау

Мәтіннен қатыстық сын есімдерді табу. Сын есімнің кейіпкер портретін берудегі қызметін талдау.

 

Мәтінтудыру Түстердің адамға тигізетін әсері туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Сын есім тудыратын жұрнақтарды анықтау мақсатында пейзаж жазу, шығармашылық диктант.

4. Қимылдың өту сипаты. Қимылдың жасалу тәсілдері

4.1 Қимылдың қайталануы

4.2 Қимылдың тез, бірден жасалуы

4.3 Қимылдың күтпеген жерден, кенеттен болуы

4.4 Қимылдың ықылассыз, ынтасыз жасалуы

4.5 Қимылдың созылыңқы тәсілі 

4.6 Көмекші етістіктер

4.7 Еді, екен көмекші етістіктерінің қолданысы

4.8 Отыр, тұр, жатыр, жүр етістіктерінің көмекші естістік формасында қолданылуы

Қимылдың өту сипатын білдіретін сөздер қамтылған мәтіндер. Лексикалық  норма

Қимылдың жасалу мақсаты мен тәсілдерімен танысу. Көмекші етістіктерді негізгі етістіктерден ажырата білу. Қалып етістіктерінің қолдану формасын білу.

 

Мәтінтану Мәтіннен қимылдың жасалу тәсілдерін анықтау. Көмекші етістіктердің  мәтін құраудағы қызметін түсіну.
Мәтінтудыру

Шағын әңгіме жазу.

Әртүрлі тақырыпта қимылдық әрекеттерді білдіретін мақала құрастыру.

5. Еліктеу сөз

5.1 Еліктеу сөздің түрлері

5.2 Еліктеуіш сөздер

5.3 Бейнелеуіш сөздер

5.4 Негізгі  еліктеу сөздер

5.5 Туынды еліктеу сөздер

5.6 Еліктеу сөздердің емлесі

5.7 Оқшау сөздер: одағай

5.8 Одағайдың түрлері: көңіл-күй одағайлары

5.9 Жекіру және шақыру одағайлары

5.10 Одағайдың емлесі

Кім болам? Мамандық түрлері

Сөздер сөйлейді

Сөздер құпиясы

Тіл білімі немесе басқа салаға қатысты мәтіндер

Өзге тілден енген сөздер туралы мәтін.

Лексикалық норма Еліктеу сөздер және олардың түрлері, оқшау сөздер туралы білу.
Пунктуациялық норма

Тіркесу және қайталану арқылы жасалған еліктеу сөздердің тыныс белгілері, одағайдың тыныс белгісін дұрыс қою.

 

Орфоэпиялық норма Одағайларды, еліктеу сөздерді айту сазына қарай дыбыстау.
Мәтінтану Мәтіннен еліктеу, одағай сөздерді табу және түрлерін анықтау. Кейіпкер бейнесін ашудағы одағай сөздердің қызметін анықтау. Еліктеуіш сөздердің пейзаж жасаудағы қызметін білу.
Мәтінтудыру Еліктеуіш сөздерді молынан қолдана отырып, диалог, полилог құрастыру. Өтірік өлең құрастыру,еркін диктант жазу.

6. Оқшау сөздер: қаратпа сөздер

6.1 Қаратпа сөздің емлесі

6.2 Қыстырма сөздер

6.3 Қыстырма сөздердің емлесі

6.4 Абай туындыларындағы оқшау сөздер

6.5 Сөйлемнің бірыңғай мүшелері

6.6 Зат есімнен болған бірыңғай мүшелер

6.7 Етістіктен болған бірыңғай мүшелер

6.8 Сын есімнен болған бірыңғай мүшелер

6.9 Сан есімнен болған бірыңғай мүшелер

 

 

 

Заттар мен құбылыстардың қозғалысы туралы мәтіндер. Лексикалық  норма Оқшау сөздердің түрлерімен, бірыңғай мүшелермен және олардың қолданылу мақсатымен танысу.
Пунктуациялық  норма

Оқшау сөздерге және бірыңғай мүшелерге қатысты  тыныс белгілерді дұрыс қоя білу.

 

Мәтінтану Мәтіннен қыстырма сөздерді, қаратпа сөздерді, бірыңғай мүшелерді табу, мәтіннің танымдық мақсатын берудегі қызметін түсіну.  Кейіпкер бейнесін беруде қолданылған оқшау сөздерді тауып, талдау жасау.
Мәтінтудыру Оқшау сөздер туралы реферат жазу.

7.Орфографиялық принциптер

7.1 Фонематикалық принцип

7.2 Фонетикалық принцип

7.3 Морфологиялық принцип

7.4 Тарихи-дәстүрлі принцип

7.5 Қазақ орфографиясының негізгі мәселелері

7.6 Жазу нормалары

7.7 Қазақ орфографиясының зерттелу тарихы

7.8 Орфографиялық сөздіктер

7.9 Жиі кездесетін орфографиялық қателер

7.10 Жиі кездесетін офрографиялық қателерді түзету жолдары

Түрлі тілдерде қолданылатын принциптер туралы мәтіндер. Грамматикалық норма Орфографиялық принциптер және жазу нормалары туралы түсінік қалыптастыру.
Орфографиялық  норма Сөздерді, мәтіндерді орфографиялық нормаға сай жазу, принциптерді сақтау.
Мәтінтану Мәтіндегі сөздердің жазылуының орфографиялық принциптерін анықтау.  Орфографиялық сөздіктермен сөздердің дұрыс жазылуын тексеру. Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты ажырата алу.
Мәтінтудыру Баспасөз беттеріндегі материалдарды түзету және реадакциялау (қателерді түзету және мазмұнын толықтыру). Сәйкесінше мақала жазу.

8. Сөз таптарының сөйлемдегі қызметі

8.1 Зат есімнің сөйлемдегі қызметі

8.2 Сын есімнің сөйлемдегі қызметі

8.3 Сан есімнің сөйлемдегі қызметі

8.4 Етістіктің сөйлемдегі қызметі

8.5 Есімшенің сөйлемдегі қызметі

8.6 Көсемшенің сөйлемдегі қызметі

8.7 Есімдіктің сөйлемдегі қызметі

8.8 Үстеудің сөйлемдегі қызметі

8.9 Еліктеу сөздердің сөйлемдегі қызметі

8.10 Сөйлем мүшесі бола алмайтын сөз таптары

 

Қазақ тіліндегі сөз таптарына қатысты терминдер туралы, оларды кім жасады, уәжділігі деген сипаттағы мәтін Грамматикалық норма

Сөз таптарының сөйлемдегі қызметімен танысу, синтаксистік талдау жасауды үйрену.

Сөйлем мүшесі бола алмайтын сөз таптарын анықтау.

Сыни тұрғыдан бағалай білу, реферат жазу.

Мәтінтану Мәтінде кездесетін сөз таптарының қызметін анықтау.
Мәтінтудыру Еркін тақырыпта шығарма жазу барысында сөз таптарының барлық түрлерінің қамтылуын ескеру. Сөз таптарының сөйлемдегі қызметіне әңгіме құрастыру, “Орныңды тап” диктантын жазу.

9. Сөйлем дегеніміз не?

9.1 Сөйлемнің құрылысына қарай түрлері

9.2 Жай сөйлем

9.3 Жалаң және жайылма сөйлем

9.4 Жақты және жақсыз сөйлем

9.5 Болымды және болымсыз сөйлем

9.6 Есімді және етістікті сөйлем

9.7 Толымды және толымсыз сөйлем

9.8 Атаулы сөйлем

9.9 Қазақ сөйлемдерінің жіктелуі

9.10 Жай сөйлем емлесі

9.11 Сөйлем соңында қабаттаса келетін тыныс белгілер

Сөйлем түрлері қамтылған мәтін Грамматикалық норма Сөйлемнің құрылысына қарай түрлерімен, оның ішінде жай сөйлеммен және оның түрлерімен танысу.
Пунктуациялық норма Сөйлем соңында қабаттаса қойылатын тыныс белгілерді қоя білу.
Мәтінтану

Мәтіннен жай сөйлем түрлерін анықтау.

Жай сөйлемдердің мәтіндегі қызметіне талдау жасау.

Мәтінтудыру Жай сөйлемдердің түрлерін қолдана отырып, белгілі бір тақырыпта шағын әңгіме жазу, диалог құрастырып айту.

9-сынып

Әдеби тіл нормалары Талдау мәтіндері Жоспардың  мазмұны Білім алушылар білуге тиісті оқу мақсаттары

1  Ұғым

1.1 Ұғымдық мағына

1.2 Сөздік мағына

1.3 Тілдік мағына

1.4 Лексикалық мағынаның құрамдас бөліктері

1.5 Сөз. Сөзге тән белгілер. Сөздің қызметі

1.6 Сөз варианттары

1.7 Сөз мағынасының кеңеюі

1.8 Сөз мағынасының тарылуы

1.9 Сөз мағынасының ауысуы

1.10 Сөздің лексикалық мағынасының түрлері (типтері)

 

 

Сөз мағынасын талдауға құрылған мәтін Лексикалық норма Ұғым және ұғымдық мағына, сөздік және тілдік мағына туралы түсінік қалыптастыру. Сөздің варианттары мен лексикалық мағынасының түрлерін білу.
Мәтінтану Мәтіннен сөз варианттарын табу, лексикалық мағыналардың түрлерін анықтау.
Мәтінтудыру Лексикалық мағынасы жоқ сөздер туралы шағын зерттеу жұмысын жазу. Хабарлама жазу, ғаламтор желісінен алынған аудиохабарламаларды кесте түрінде ақпаратты салыстыру.

2. Синтаксистік қатынастар. Анықтауыштық қатынас

2.1 Толықтауыштың қатынас

2.2 Пысықтауыштық қатынас

2.3 Мезгілдік қатынастың берілуі

2.4 Қазақ тіліндегі кеңістіктік қатынастың берілуі

 

Синтаксистік қатынас түрлері қамтылған мәтіндер Грамматикалық норма Синтаксистік қатынас түрлерін білу. Синтаксистік қатынас түрлерін сөздердің байланыс тәсілі мен түрлеріне талдай отырып, қатынас түрлерін білу.
Мәтінтану Мәтіннен синтаксистік қатынас түрлерін анықтай алу. Қажеттілігін анықтау, болжау.
Мәтінтудыру

Өмірбаян, түйіндеме, танысқы картасын жазу.

 

3. Грамматикалық ұғымдар

3.1 Грамматикалық мағына және оның түрлері

3.2 Грамматикалық мағынаның берілу тәсілдері мен жолдары

3.3 Грамматикалық форма

3.4 Грамматикалық мағына мен грамматикалық форманың сәйкестігі

3.5 Нөлдік форма

3.6 Сөз формалары

3.7 Синтетикалық форма

3.8 Аналитикалық форма

3.9 Грамматикалық категория

3.10 Грамматикалық категорияның түрлері

 

 

Әртүрлі грамматикалық формалар кездесетін мәтіндер. Грамматикалық норма Грамматикалық ұғымдар, грамматикалық мағына, оның түрлері және сөз формалары туралы білу.
Орфографиялық норма Аналитикалық формалы сөздердің жазылу емлесі.
Орфоэпиялық норма Аналитикалық формалы сөздердің айтылу емлесі.
Мәтін талдау Мәтіннен сөз формаларын табу. Мәтін құрастырудағы сөз формаларының қажеттілігін түсіне отырып талдау.
Мәтінтудыру Қазақ тіліндегі грамматикалық категориялар тақырыбы бойынша дәріс, баяндама тезистерін дайындау. Шығармашылық ізденіс жұмыстарын жасау.

4. Грамматикалық категорияның сипаты

4.1 Тәуелдік категориясы

4.2 Септік категориясы

4.3 Септік жалғаулардың мағыналары мен қызметтері

4.4 Жақ категориясы

4.5 Етістіктің лексика-грамматикалық категориялары

4.6 Етістіктің таза гамматикалық категориялары

4.7 Белгілік және белгісіздік категориясы

4.8 Етістік категорияларының ерекшеліктері

4.9 Сан есім категориясының синтаксистік құрылымдары мен өрістері

 

Категориялық мағыналар көрініс табатын мәтіндер Грамматикалық норма Грамматикалық категориялармен танысу, грамматикалық категориялардың түрлерін білу. Синтаксис ғылымы туралы білу, сөздердің байланысу түрлерімен, тәсілдерімен танысу.
Мәтінтану Мәтіннен категориялық мағыналарды тану және тұлғаларын табу. Мәтін құраудағы, шығарма жазудағы қажеттілігін анықтау.
Мәтінтудыру Сұхбат, репортаж, ақпарат жазу. Графикалық диктант.

5. Синтаксис туралы түсінік

5.1 Сөздердің байланысу тәсілдері

5.2 Сөздердің байланысу түрлері

5.3 Есімді және  етістікті сөз тіркестері

5.4 Қиысу

5.5 Матасу

5.6 Қабысу

5.7 Меңгеру

5.8 Жанасу

5.9 Қабыса байланысқан етістікті сөз тіркестері

5.10 Матаса және меңгеріле байланысқан есімді сөз тіркестері

Тілдік норма. Әдеби тіл нормасы. Грамматикалық норма Синтаксис ғылымы туралы білу, сөздердің байланысу түрлерімен, тәсілдерімен танысу.
Мәтінтану Мәтіннен синтаксистік байланысу тәсілдері мен түрлерін табу. Сөз бен сөздің байланысу тәсілдері мен түрлерін білудің, ажырата алудың қажеттілігін мәтіндерді талдай отырып түсіну.
Мәтінтудыру Сөздердің байланысу тәсілдері мен түрлерін қатыстыра отырып, әртүрлі жағдаяттарға сәйкес өтініш жазу.

6. Жай сөйлем синтаксисі

6.1 Жалаң, жайылма сөйлемдердің құрылымдық-семантикалық ерекшеліктері

6.2 Екі құрамды жалаң сөйлем

6.3 Екі құрамды жайылма сөйлемдер

6.4 Екі толықтауышы бар екі құрамды сөйлем

6.5 Бастауыштың берілуі. Бастауыштың сөз тіркесі арқылы берілуі. Баяндауыштың бастауышпен қиысуы

6.6 Баяндауыштың берілуі. Етістік баяндауыш.

6.7 Етістікті күрделі баяндауыш

6.8 Етістікті күрделі баяндауыш құрамында көмекшілік қызмет атқаратын етістіктер

6.9 Есімді күрделі баяндауыш

6.10 Күрделі баяндауыштың есім бөлігі

 

 

 

Құрамында жалаң және жайылма сөйлемдер, есімді, етістікті баяндауыштар кездесетін мәтіндер. Грамматикалық норма Жалаң және жайылма сөйлемдердің құрамындағы бастауыш пен баяндауышқа талдау жасау.
Орфографиялық  норма

Жалаң және жайылма сөйлемге тән орфографиялық нормаларды сақтау.

 

Орфоэпиялық норма

Сөйлем және оның түрлеріне қатысты орфоэпиялық нормаларды сақтау.

 

Мәтінтану Берілген мәтіннен жай сөйлемдердің түрлерін ажырату. Модель толтыру негізінде сөздік диктант.
Мәтінтудыру Жалаң және жайылма жай сөйлемдердің көмегімен сыныптасына мінездеме жазу. М.Әуезов әңгімелеріндегі жай сөйлемдердің қолданысына қатысты шағын ізденіс жұмысын жазып, оны қорғау.

7. Құрмалас сөйлем туралы түсінік

7.1 Салалас құрмалас сөйлем

7.2 Ыңғайлас салалас құрмалас

7.3 Қарсылықтысалалас құрмалас

7.4 Себеп-салдар салалас құрмалас

7.5 Талғаулы салалас құрмалас

7.6 Кезектес салалас құрмалас

7.7 Көп құрамды салалас құрмалас сөйлем

Құрмалас сөйлемдерге құрылған мәтіндер Грамматикалық норма Құрмалас сөйлемнің түрлері, оның ішінде салалас құрмалас сөйлем түрлерімен танысу.
Пунктуациялық  норма Салалас құрмалас сөйлем арасына қойылатын тыныс белгілерді білу.
Мәтінтану Мәтіндегі салалас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату, мәтіндегі қолданысына талдау жасау.
Мәтінтудыру Теледидардан берілетін кез келген бағдарламаға рецензия жазу, салалас құрмалас сөйлем түрлерін қолдану.

8. Сабақтас құрмалас сөйлем және оның түрлері

8.1 Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.2 Қимыл-сын бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.3 Мезгіл  бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.4 Қарсылықты  бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.5 Себеп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.6 Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.7 Көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

8.8 Аралас құрмалас сөйлем

Құрамында сабақтаса байланысқан құрмалас сөйлемдер жиі кездесетін мәтіндер. Грамматикалық норма

Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдер туралы білу.

 

Пунктуациялық норма Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемнің арасына қойылатын тыныс белгілері.
Мәтінтану Мәтіндегі сабақтас құрмалас сөйлемдерді тауып, түрлерін ажырату. Мәтін мазмұнын беруде сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдердің маңызын таразылау.
Мәтінтудыру Сабақтас және аралас құрмалас сөйлемдерді қолдана отырып, кез келген көркем шығармаға аннотация (аңдатпа) жазу. Диктант түрлерін жазу.

9. Пунктуация. Сөйлем соңында келетін тыныс белгілер. Нүкте

9.1 Сұрақ белгісі

9.2 Леп белгісі

9.3 Сөйлемнің ішінде келетін тыныс белгілер. Нүктелі үтір

9.4 Үтір

9.5 Сызықша (дефис)

9.6 Қос нүкте және жақша

9.7 Қабаттаса қойылатын тыныс белгілер

9.8 Түрлі позицияда келетін тыныс белгілер. Көп нүкте

9.9 Сызық (тире)

9.10 Тырнақша

Әртүрлі тыныс белгілері жиі кездесетін мәтіндер. Грамматикалық норма Пунктуация ғылымымен танысу, тыныс белгілерінің қойылу мақсаты мен қолданылу аясын білу.
Пункиуациялық норма Сөйлем соңында, сөйлем ішінде, түрлі позицияда қабаттаса қойылатын тыныс белгілерінің ережесін жаттау.
Мәтінтану

Мәтіндегі тыныс белгілеріннің қойылу себептерін түсіну.

 

Мәтінтудыру

Жоғары лауазымды адамға ресми хат жазу.  Хаттың түрлерін жазу. Қарасөзді өлең түріне айналдырып жазу.

Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын мәтін құрастыру. Халық мақал-мәтелдері мен белгілі би, шешендердің даналық сөздерін қатыстыра отырып, ойтолғау жазу, сәйкесінше қажетті тыныс белгілерді сауатты қолдану.

Тыныс белгілерін дұрыс қоюға дағдыландыратын терме, бақылау  диктанттарын жазу.

 

 

 

Меню